|
||
| İtalyan anarşisti Errico Malatesta�nın 1876�da, �eylem yoluyla propaganda� kuramını ortaya atmasıyla anarşizm yeni bir yönelim kazandı. Bu amaçla girişilen köylü ayaklanmalarının başarısızlığa uğraması üzerine anarşist eylemcilik,iktidarın güçsüzlüğünü göstermeye ve kitlelere güven duygusunu aşılamaya yönelik bireysel terör biçimini aldı. 1890-1901 arasında bu amaçla gerçekleştirilen bir dizi suikastın kurbanları arasında Fransa Cumhurbaşkanı Carnot, Avusturya imparatoriçesi Elisabeth, İtalya kralı I. Umberto, İspanya başbakanı Antonio Canovas del Castillo ve ABD başkanı McKinley gibi birçok tanınmış kişi bulunuyordu. Bu tür eylemler 1901�den sonra ancak siyasal ortamın şiddete elverişli olduğu İspanya ve Rusya gibi ülkelerde sürdürülebildi. Fransa�da kamuoyunun terörist eylemlere karşı tepkisini göz önüne alan anarşistler, kitle desteği sağlamak amacıyla sendikalara sızdılar. Özellikle , iş bulmak için kurulmuş olan �işgücü borsaları�nda ( bourses du travail) etkinlik göstererek, 1892 ulusal bir konfederasyon oluşturdular. Zamanla anarkosendikalizm ya da devrimci sendikalizm denen bir akım doğdu. Sendikaların kapitalizmi ve devleti yok edecek militan örgütlere dönüştürülmesini savunan bu akım, kesintisiz çatışmaların doruğa çıkmasıyla gerçekleştirilecek bir genel grevle kapitalist sistemin ve devletin çökeceğini savunuyordu. Fransa�da ve öteki yerlerde sınırlı amaçlara yönelik grevler yapılmasına karşın, toplumsal düzeni bir darbede yok edecek � kollarını oluşturanların devrimleri � hiçbir zaman gerçekleşmedi. Ama çalışma koşullarını son derece kötü olduğu ve işverenlerin sendikal çalışmaları acımasızca bastırdığı bu dönemde, genellikle çetin bir direniş gösteren anarkosendikalizm işçiler arasında çok etkili oldu. Anarşistler 1902�de kurulan Genel İş Konfedarasyonu (CGT) içine I. Dünya Savaşı sonuna değin önemli bir güce sahip oldular. Anarkosendikaliz aydınlar arasında da yandaş kazandı ve George Sorel�in Reflexions sur la violence (1908; Şiddet üzerine düşünceler ) adlı önemli yapıtına esin kaynağı oldu. Öte yandan, katıksız anarşizmi savunanlar büyük ölçekli örgütlenme biçimlerine karşı çıkarak böyle bir sendikanın öngörülen toplum yapısına ters düştüğünü ileri sürdüler. 1907 Amsterdam Uluslararası Anarşistler Kongresi�nde genç anarkosendikalist Pierre Monatte ile anarşist Errico Malatesta arasında bu konuda ortaya çıkan görüş ayrılığı bu hareketin tarihi içinde hep önemini korudu. 1922�de anarkosendikalistlerin Berlin�de kurduğu Enternasyonal, bir süre için de olsa küçümsenmeyecek bir üye sayısına ulaştı. Uluslararası İşçi Birliği adını alan bu örgütün merkezi bugün Stockholm�dadır. Anarşizm ile sendikalizmi bağdaştırma çabası, uzun yıllar anarşist hareketin en güçlü merkezi olan İspanya �da başarılı oldu. Dünyadaki ilk anarşist dergi olan El Porvenir�in kısa süren yayın yaşamı 1845�te burada başladı. Proudhon�un etkisinden sıyrılarak Bakuninciliğe yaklaşan İspanyol anarşizmi, 1874�ten sonra sık sık yeraltına indi. Yoğun sanayi merkezlerindeki işçilerin yanı sıra, yoksul köylüler arasında da önemli bir destek buldu. Önceleri isyancı ve terörist bir destek olmasına karşın, Fransız sendikacısı CGT�nin etkisiyle 1907�de İşçi Dayanışma adlı sendikalist örgüt kuruldu. 1909�da kanlı biçimde bastırılan, � Trajik Hafta � (La Semana Tragica) adıyla anılan grevin ardından , 1910�da Ulusal İş Konfederasyonu (CNT) ortaya çıktı. 1919�da 700 bin olan üye sayısı İç Savşta (1936-1939) 2 milyonu aşan bu dev sendika, anarşistlerin ademimerkeziyet ve anti- bürokratizm ilkelerine dayalı bir kuruluş yapısına sahipti. Temel örgütlenme birimi belirli bir yörede bütün işkollarında çalışanları kapsayan sindicatos unicus�tu. Yöneticileri dönüşümlü olarak seçilir ve temsilciler kendi birimleri tarafından görevden alınabilirdi. İspanyol anarşizminin önemli bir özelliği aydınlardan çok, sıradan köylü ve işçilere dayanan yapısından ötürü harekete ideolojik bir katkı getirmeyerek eylem düzeyinde kalması oldu. Gizlilik yıllarının ardından 1931�de yasallık kazanan CNT, krallığa olduğu kadar cumhuriyete de karşı çıktı ve 1936�ya değin birçok ayaklanmaya girişti. İç savaş sırasında cumhuriyetçilerin yanında yer alan anarşistler, etkin oldukları yerlerde komünler kurdular. Ama düzenli savaşın getirdiği disiplinden yoksun olduklarından Cumhuriyetçilerin birçok yenilgisinde önemli rol oynadılar. Mayıs 1937�de ise Barselona�da Komünistler ile kanlı çarpışmalara giriştiler. Franco�nun 1939�da yönetimi ele geçirmesi anarşizmin bir kitle hareketi olarak yıkımı oldu. İspanya dışındaki ülkelerde de Sovyet devriminin ve yükselen aşırı sağcı rejimlerin etkisiyle anarşizm gücünü büyük ölçüde yitirdi. Bu arada 1904-1905 Rus-Japon Savaşı�nın ardından anarşizmin getirdiği Japonya�da görülen sendikal düzeydeki örgütlenmeler de Mançurya�nın işgalinden (1931) sonra sindirildi. Şiddete dayanmayan özgün bir anarşizm geleneği olan ABD�de, bu akım 20. Yüzyılın başlarında özellikle göçmenler arasında etkili oldu; I. Dünya Savaşı�ndan sonra ise alınan önlemlerle büyük ölçüde bastırıldı. Güney Amerika�da özelikle Meksika Devrimi içinde güçlü anarşist eğilimler ortaya çıktı. Emiliano Zapata�nın köylü devrimciliği , Ricardo Flores Magon�un sendikalist görüşlerinin etkisini taşıyordu. Arjantin ve Uruguay�daki anarkosendikalist hareketler de 1930�ların sonunda silinmeye yüz tuttu. Yokçuluk (nihilizm) öğretisini ortaya atan Neçayev şöyle diyor: � Devrimci için söz, ancak olay da onu yakından izlediği zaman değerlidir. Halkın yaşamında bir dizi umutsuz, çılgınca suikastlerle ortaya çıkmalıyız ki onda gücüne olan inancı yaratalım, onu uyandıralım, birleştirelim ve zafere ulaşalım.� Devrimin kör aletleri olan terörcüler kurbanlarını, işledikleri cinayetin kendi propagandalarına sağlayacağı yararı göz önünde tutarak seçerler. Eylemleri yapanların da çılgınca diye nitelendirdikleri bu �olaylarla propaganda�da hiçbir ahlaksal, hatta sadece insancıl kaygı yer almaz. �Amaç, araçları haklı gösterir� sözündeki insan canını hiçe sayma ve hayasızlık hiçbir zaman bu derece ileri vardırılmış değildir. |
||