|
||
| Çoklu Zeka Kuramı Temelli Fen Eğitimi İLKÖĞRETİM OKULLARINDA ÇOKLU ZEKA KURAMI TEMELLİ FEN EĞİTİMİ YOLUYLA ÜST DÜZEY DÜŞÜNME BECERİLERİNİ GELİŞTİRME ÜZERİNE BİR ... Çalışmada deneysel yöntem kullanılmıştır. Araştırma tek bir grup (n=32) üzerinde yürütülmüştür. Araştırma 2001-2002 bahar döneminde Ankara ili Çankaya ilçesi Beytepe İlköğretim okulunda yürütülmüştür. Araştırmanın verileri Fen Bilgisi Testi, kullanılarak elde edilmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Çoklu Zeka Kuramı, Fen Öğretimi, Üst Düzey Düşünme Becerileri 1.GİRİŞ 1983’teki kitabı Frames of Mind’da Gardner kültürler arası insan kavrayışı perspektifini destekleyen Çoklu Zeka Kuramı’nı sunmuştur. Zekalar insanların konuştuğu dillerdir ve kısmen kişinin içinde yaşadığı kültürden etkilenir. Zekalar herkesin problem çözmede ve yaratıcılıkta kullanabileceği malzemelerdir. Gardner’ın tanımladığı sekiz zeka türü şunlardır: Dil zekası, Mantıksal-matematiksel zeka, Uzamsal zeka, Bedensel-kinestetik zeka, Müzikal zeka, Öze dönük zeka ve Doğa Zekası. Gardner, zekaların kendi sıraladıklarıyla sınırlı kalmaması gerektiğini vurgular. Fakat bu sekizinin insan kapasitesini daha önceki bütünsel teorilerden daha iyi tanımladığını düşünür. Çoğu standart IQ testinin ölçtüğü sınırlı yeteneklerin aksine, Gardner’ın teorisi insan olmanın ne demek olduğuna dair geniş bir tasvir yapar (Demirel, 2000; Armstrong,1997; Campbell,1996). Sınıflarda mantık ve dil zekasının yanında diğer zekaları da geliştirici etkinliklerin yer alması gerekmektedir. Böylece kalem-kağıt ile öğrenmekte güçlük çeken öğrenciler kendilerini ifade edebildikleri değişik etkinliklerle daha kolay öğrenebilmektedirler. Çeşitli zeka alanlarını kullanmaya yönelik sorular öğrencilerin kaynakları tarama, sınıflama, yorumlama ve sunma becerilerini geliştirmeyi sağlayıcı nitelikte olmalıdır. Çoklu zeka kuramında da öğrenciler kendi öğrenmelerine etkin biçimde katılmaktadırlar. Çoklu Zeka Kuramının sınıf ortamında doğurguları ve uygulanmasına ilişkin pek çok çalışma yapılmaktadır. Bu konuyla ilgili olarak öncelikle, öğretmenlerin bilgilenmesi gerekmektedir. Çoklu Zeka Kuramının sınıf uygulamalarında dikkat edilmesi gereken temel noktaları şöyle özetlenebilir: 1. Öğretmenler, bütün zekalara eşit derecede önem vermeli, öğrencilerde bulunan tüm güç ve becerileri tanımalıdırlar. 2. Öğretmenler, materyal sunumunda tüm zeka alanlarını geliştirici ya da tüm zeka alanlarını kullanmaya yönelik etkinlikler hazırlamalıdırlar. Böyle bir sunum sadece öğrenmeyi sağlamakla kalmaz, öğretmeni de aynı konuyu değişik ve yaratıcı etkinlikler düzenleyerek öğretmeye güdüleyebilir. Farklı zeka alanları kullanılarak öğrenilen bir konu daha iyi anlaşılabilir. 3. Herkes sekiz zeka alanı ile doğar ancak ne yazık ki öğrenciler sınıfa farklı zeka alanları gelişmiş halde gelirler. Başka bir deyişle her çocuk kendi zihinsel güç ve zayıflıklarıyla öğrenme ortamına katılır. İlköğretim Fen Bilgisi Dersinin Doğası ve Öğretimi İlköğretim süreci, öğrencilerin gelişim düzeylerine ve bireysel özelliklerine uygun, zengin uyarıcılar ve öğrenme-öğretme ortamları sağlayarak ve öğrencileri bir üst öğrenim kurumuna hazırlar. Bu süreçte İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nin 48. maddesinde de belirtildiği gibi öğrencilerin bir dersten geçmesi değil bir bütün olarak gelişimi esastır (İlköğretim Kurumları Yönetmeliği, 1998). Bu eğitim sürecinde öğrencilerin bedensel, duygusal ve sosyal yönden gelişmeleri desteklenmeli, var olan araştırma sorgulama istekleri doğru yönlendirerek, öğrenmeleri sağlanmalıdır. Fen Bilgisinin yapısına uygun olarak aşağıda Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Araştırma ve Geliştirme Dairesi Başkanlığı tarafından yapılan aşamalı bir sınıflama örneği verilmektedir: Bilgi, Kavrama, Problem Çözme, Bilimsel Yöntem Süreci. Yukarıdaki sınıflamaların alt sınıflamaları da bulunmaktadır. Bunlar aşağıda verilmektedir (Akt: Kaptan, 1999). Bilgi Bu grupta ele alınan öğrenme ürünleri öğrencilerin ezberleyerek öğrendikleri ve karşılaştıklarında hatırlayacakları olguları, terimleri, kavramları, prensip ve genellemeleri, sınıflama ve sıralama becerilerini teknik yöntem ve bilgilerini kapsamaktadır. Kavrama Bu grupta ele alınan beceriler genelde öğrencilerin; kavram, prensip, genelleme vb. gibi fen konularına yönelik nitelikleri yeni karşılaştıkları bir durum içinde ayırt etmelerini, kendi ifadeleri ile açıklamalarını özetleyebilmelerini yeni ve orijinal örnek getirebilmelerini, yorumlayabilmelerini, farklı formlara çevirebilmelerini (şekil, grafik, resim vb.) verilen bilginin ötesinde tahminde bulunmalarını kapsar. |
||
|
||
Problem Çözme Bu grupta ele alınan beceriler okullarımızda sıklıkla kullanılan problem çözme yöntemleri ve algoritmalardır. Bu gruptaki beceriler problemin çözümüne ulaşmak için gerekli olan bilgileri, kuralları ve formülleri bir araya getirmek, birimleri doğru kullanmak ve birimler arasında geçiş yapabilmek, problemin çözümünü istenilen formda göstermek şeklinde özetlenebilir. Bilimsel Yöntem Sürecine Dönük Beceriler Fen eğitiminin ana hedefi olarak belirlenen araştırma yapma becerileri öğrencilerin üst düzey zihinsel becerilerini kullanmasını gerektirmektedir. Bu beceriler gözlem yapma aşamasından başlayarak araştırma problemini belirleme, hipotez önerme ve önerilen hipotezi test edecek yöntemi belirleme, deney kurma, verileri analiz ederek genellemelere varma gibi aşamalı basamakları içermektedir. (Kaptan&Korkmaz, 1999). Araştırmanın Önemi Yapılan literatür taramasında, ülkemizde ilköğretim düzeyinde Çoklu Zeka Kuramı tabanlı fen öğretiminin katkılarına yönelik olarak yapılmış araştırmalar genellikle Çoklu Zeka Kuramı tabanlı bir eğitim programının başarı ve tutumuna etkisine yöneliktir (Kaptan & Korkmaz, 2000; Korkmaz, 2000; Demirel ve diğer., 1999; Demirel ve diğer., 1998, Campbell, 1989, Mettetal, Jordan & Harper, 1998). Çoklu Zeka Kuramının başarıya olumlu etkisi, yapılan araştırmalarda ortaya konulmuştur (Kaptan & Korkmaz; 2000, Korkmaz, 2000, Demirel ve diğerleri, 1999). Başarıya olumlu etkisinin bir çok araştırmada ortaya konulduğu, ancak, Çoklu Zeka Kuramı’nın üst düzey düşünme becerilerine etkisini araştıran çalışmaların sayısının sınırlı olduğu tespit edilmiştir. Fen eğitiminde amaç, öğrencinin üst düzey düşünme becerilerini geliştirmektir. Bu çalışmanın ilköğretim okullarında daha verimli ve işlevsel bir “Fen Bilgisi” öğretiminin geliştirilmesine katkıda bulunacağı düşünülmektedir. Problem Cümlesi İlköğretim 4.sınıf Fen Bilgisi dersinde Çoklu Zeka Kuramı tabanlı fen öğretiminin uygulandığı sürecin başında ve sonunda öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerine etkisi nedir? Alt Problemler Denel işlem öncesi ve sonrası; 1. Çoklu Zeka Kuramı tabanlı fen öğretimi etkinliklerinin uygulandığı sınıftaki öğrencilerin kavrama, problem çözme ve bilimsel yöntem süreç becerilerini yoklayan alt test puanları arasında anlamlı bir fark var mıdır? 2. Çoklu Zeka Kuramı tabanlı fen öğretimi etkinliklerinin uygulandığı sınıftaki öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerine ait bilgi, kavrama, problem çözme ve bilimsel yöntem süreç becerilerine ilişkin sorulardan oluşan toplam test puanları arasında anlamlı bir fark var mıdır? 2. YÖNTEM Bu bölümde araştırmanın yöntemi, katılımcılar, işlem basamakları, ölçme araçları ve verilerle ilgili işlemler açıklanmıştır. Araştırmanın Yöntemi Bu araştırmada Tek Grup Öntest-Sontest Deseni ve veri analizinde niceliksel metot kullanılmıştır. Katılımcılar Bu araştırmaya Ankara ili Çankaya ilçesi Beytepe ilköğretim okulundan random olarak seçilen 4. (4/E) sınıf şubesine ait öğrenciler katılmışlardır. Deneysel İşlem Basamakları 1. Araştırma grubu eş olasılıklı atama ile belirlenmiştir. 2. Gruba denel işlem öncesi Armstrong (1994) tarafından öğrencilerin çoklu zekalarını değerlendirmek için geliştirilen kontrol listesi uygulanmıştır. Velilerin ve sınıf öğretmeninin aynı araçları kullanarak her öğrenci için doldurdukları formlardan elde edilen sonuçlar karşılaştırılmıştır. Böylece öğrencilerin hangi tür etkinliklerden hoşlandığı tespit edilmiştir. Bu veriler daha sonra öğrenciler için Çoklu Zeka Kuramı tabanlı fen etkinlikleri düzenlenirken kullanılmıştır. 3. Gruba denel işlem öncesi ve sonrası öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerini test eden bilgi, kavrama, problem çözme ve bilimsel yöntem süreci basamaklarından oluşan Fen Bilgisi Testi uygulanmıştır. 4. Araştırmada yer alan eğitim durumlarının uygulanması konusunda sınıf öğretmenine bir çalışma dosyası sunulmuş ve öğretmen konuyla ilgili bilgilendirilmiştir. Haftalık ders programı her haftanın başında sınıf öğretmenine araştırmacılar tarafından verilmiştir. 5. Grup çalışmaları ve öğrenme-öğretme etkinlikleri araştırmacılar tarafından sürekli gözlenmiştir. Verilerin Toplanması Bu araştırmada verilerin toplanması için Fen Bilgisi Testi kullanılmıştır. Fen Bilgisi Testi, öğrencilerin 4. sınıf Fen Bilgisi dersinde “Maddenin Doğası” Ünitesindeki kazanımlarını ölçmek üzere geliştirilmiştir. Test 20 adet çoktan seçmeli sorudan oluşmaktadır. Bu sorular 4.sınıf fen bilgisi dersinin uygulama ünitesine ilişkin öğrenci kazanımları dikkate alınarak hazırlanmıştır. Testin güvenirliği KR-20 formülü ile .75 olarak hesaplanmıştır. Kapsam geçerliği, uzman görüşüyle test edilmiştir. Testin toplam süresi 30 dakikadır. Test toplam 4 alt bölümden oluşmaktadır. Bunlar; bilgi (5), kavrama (5), problem çözme (5) ve bilimsel yöntem süreç becerileri (5) dir. Verilerin Çözümlenmesi Deney grubundaki öğrencilerin Fen Bilgisi Başarı Testinin alt bölümlerinden aldıkları puanların ortalamaları her öğrenci için ayrı ayrı hesaplanarak grupların ortalama puanları, standart sapma puanları hesaplanmış ve bu puanlar arasında anlamlı bir farkın olup olmadığı paired samples “t” testi ile sınanmıştır. |
||
|
||
3. BULGULAR Bu bölümde alt problemlerle ilgili veriler uygun yöntemler kullanılarak test edilmiş ve elde edilen bulgular aşağıda sunulmuştur. I. Alt Problemle İlgili Bulgular: Araştırmanın birinci alt problemi “Denel işlem öncesi ve sonrası; Çoklu Zeka Kuramı tabanlı fen öğretimi etkinliklerinin uygulandığı sınıftaki öğrencilerin bilgi, kavrama, problem çözme ve bilimsel yöntem süreç becerilerini yoklayan alt test puanları arasında anlamlı bir fark var mıdır?” şeklinde ifade edilmektedir. Grupların Fen Bilgisi Başarı Testinin alt testlerinden (Bilgi, kavrama, problem çözme ve bilimsel yöntem süreç becerileri alt testleri) aldıkları puanların aritmetik ortalamaları arasında anlamlı bir olup olmadığı paired samples “t” testi ile yoklanmıştır. Elde edilen bulgular Tablo I.de verilmektedir. Paired Samples t Test Tablo I. Grubun Öntest ve Son test Puanlarının Karşılaştırılması Değişkenler X N S.S t p* Bilgi Ön Test 2,50 32 1,08 Pair 1 Bilgi Son Test 3,31 32 1,18 -3,084 ,004 Kavrama Ön Test 1,91 32 ,73 Pair 2 Kavram Son Test 2,88 32 1,07 -3,674 ,001 Problem Çözme Ön Est 1,78 32 ,66 Pair 3 Problem Çözme Son Test 2,38 32 ,79 -3,320 ,002 Bilimsel Yöntem Süreç Becerileri Ön Test 1,47 32 ,62 Pair 4 Bilimsel Yöntem Süreç Becerileri Son Test 2,16 32 1,02 -3,667 ,001 Toplam Ön Test 7,66 32 1,82 Pair 5 Toplam Son Test 10,72 32 2,26 -5,705 ,000 *p<0.05 ** Her alt Test Puanı= 5 Puan, Toplam Test Puanı= 20 Puan Tablo I incelendiğinde; Çoklu Zeka Kuramı tabanlı fen etkinliklerinin uygulandığı sınıftaki öğrencilerin Fen Bilgisi Testinin bilgi testi alt boyutunda aldıkları ön test puanların aritmetik ortalaması 2,50, standart sapması 1,08; son test puanlarının aritmetik ortalaması 3,31, standart sapması 1,18; kavrama testi alt boyutunda aldıkları ön test puanlarının aritmetik ortalaması 1,91, standart sapması 0,73; son test puanlarının aritmetik ortalaması 2,88, standart sapması 1,07; problem çözme testi alt boyutunda aldıkları ön test puanlarının aritmetik ortalaması 1,78, standart sapması 0,66; son test puanlarının aritmetik ortalaması 2,38, standart sapması 0,79; bilimsel süreç becerileri testi alt boyutunda aldıkları ön test puanlarının aritmetik ortalaması 1,47, standart sapması 0,62; son test puanlarının aritmetik ortalaması 2,16 standart sapması 1,02 ve toplam ön test puanlarının aritmetik ortalaması 7,66, standart sapması 1,82; toplam son test puanlarının aritmetik ortalaması 10,72, standart sapması 2,26 dır. Tablo I’ de görüldüğü gibi gruptaki öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerini test etmek amacıyla hazırlanan Fen Bilgisi Testinin kavrama, problem çözme, bilimsel yöntem süreç becerilerini yoklayan alt test boyutlarına ilişkin aldıkları puanların aritmetik ortalamalarının karşılaştırılması sonucunda öğrencilerin aldıkları puanların t değerleri dikkate alındığında, 0,05 anlamlılık düzeyinde anlamlı bir fark gözlenmiştir. Araştırma yapılan sınıfta, Çoklu Zeka Kuramı temelli eğitim, bilgi, kavrama, uygulama ve bilimsel yöntem süreç becerileri düzeylerinde anlamlı bir farka sebep olmuştur. II. Alt Problemle İlgili Bulgular: Araştırmanın ikinci alt problemi “Denel işlem öncesi ve sonrası; Çoklu Zeka Kuramı tabanlı fen öğretimi etkinliklerinin uygulandığı sınıftaki öğrencilerin bilgi, kavrama, problem çözme ve bilimsel yöntem süreç becerilerine ilişkin sorulardan oluşan Fen Bilgisi Testi toplam puanları arasında anlamlı bir fark var mıdır?” şeklinde ifade edilmektedir. Tablo I’ de görüldüğü gibi gruptaki öğrencilerin Fen Bilgisi Testinden aldıkları puanların aritmetik ortalamalarının karşılaştırılması sonucunda öğrencilerin aldıkları puanların t değerleri dikkate alındığında, 0,05 anlamlılık düzeyinde anlamlı bir fark gözlenmiştir. 4. YORUMLAR Bu bölümde araştırmanın alt problemlerine ilişkin yorum yurt içinde ve yurt dışında yapılan araştırma bulgularıyla karşılaştırılarak bir bütünlük içerisinde sunulacaktır. Yurt içinde (Demirel ve diğerleri, 1998, Demirel, Korkmaz ve diğerleri, 1999, Kaptan & Korkmaz, 2000, Korkmaz, 2000) yapılan Çoklu Zeka Kuramı tabanlı ders etkinliklerini temele alan Sosyal Bilgiler, Hayat Bilgisi-Fen ile ilgili üniteleri- ve Fen Bilgisi gibi farklı derslerde (Coşkungönüllü, 1998) ve farklı sınıf düzeylerinde yapılan uygulamalarda genellikle bu etkinliklerin başarı ve tutuma etkisi irdelenmiştir. Demirel, Korkmaz ve diğerleri (1999), Kaptan & Korkmaz (2000), Korkmaz (2000); Özdemir (2002) tarafından yapılan çalışmalarda Çoklu Zeka Kuramı tabanlı ders etkinliklerinin öğrenci başarısına etkisinin olumlu olduğu gözlenmiştir. Bu çalışmalarda uygulanan başarı testleri Bloom taksonomisine göre hazırlanmış olup, Hayat Bilgisi dersinde, bilgi, kavrama, uygulama basamağındaki soruları, Fen bilgisi dersinde yapılan çalışmalarda ise bu çalışmada da kullanılan bilgi, kavrama, problem çözme ve bilimsel süreç becerilerini yoklayan sorular yer almaktadır. Bu çalışmalarda bu araştırmada olduğu gibi başarı testi puanları kesin olarak kategorize edilerek analiz edilmemiş olsa da testlerin bütünlüğü dikkate alındığında bu çalışmalarda da Çoklu Zeka Kuramı tabanlı ders etkinliklerinin üst düzey düşünme becerilerine olumlu etki ettiği ve bu araştırmanın bulgularını desteklediği söylenebilir. Marker, Nielson & Rogers (1994), “Multiple Intelligences and Diversity in Educational Settings: Giftedness, Diversity, and Problem Solving” başlıklı çalışmalarında Gardner’ın sekiz zeka bölümüne ait çeşitli problem durumları ve öğrencilerin bu problem durumlarını keşfederek öğrenmeleriyle başlayan farklı zeka düzeyini kapsayan zengin öğrenme yaşantılarıyla geçirilen bir öğrenme-öğretme sürecinin sonunda, bu tür öğrenme yaşantılarının öğrencilerin problem çözme gibi farklı yeteneklerini geliştirdiklerini/kazandıklarını, ana-baba, öğrenci ve öğretmen görüşlerinin de bu bulguları desteklediğini belirtmişlerdir. 5. SONUÇ VE ÖNERİLER Bu bölümde elde edilen bulguların ışığında çalışmanın sonuçlarına yer verilmiştir. Ayrıca öneriler geliştirilmeye çalışılmıştır. 5.1.Sonuçlar Denel işlem öncesi ve sonrası, Çoklu Zeka Kuramı tabanlı fen etkinliklerinin uygulandığı sınıftaki öğrencilerin bilgi, kavrama, problem çözme, bilimsel süreç becerileri ve toplam test puanlarının ortalamaları arasında anlamlı bir fark vardır. 5.2.Öneriler 1. Böyle bir çalışma daha geniş bir örneklem dağılımı, deney ve kontrol gruplu ön-test, sontest deseni içerisinde yapılabilir. 2. Çalışma daha uzun bir zaman dilimi içerisinde birden fazla öğrenme ünitesiyle gerçekleştirilebilir. 6. KAYNAKÇA 1. Armstrong. T. (1994) Multiple Intelligences in the Classroom ASCD, Alexandria, Virginia 2. Campbell, B. (1989) Multiplying Intelligence in the Classroom. On the Beam. Vol. 9. No.2. Winter 1989. 3. Campbell, L. (1996). Teaching&Learning Through Multiple Intelligences. A Simon & Schuster Company. 4. Coşkungönüllü, R. (1998). The Effects of Multiple Intelligence Theory on Fifth Graders’ Mathematics Achievement. Master Thesis. Middle East Technical University. June 1998. 5. Demirel Ö. (1997) Eğitimde Program Geliştirme. PEGEM yayıncılık, Ankara199-202 Demirel Ö ve Diğerleri 6. Gardner, H. (1993). Multiple Intelligences: The Theory in Practice. Basic Books. A Division of Harper Collins Publishers. New York. 7. Kaptan F.; Korkmaz H. (1999) Fen Öğretimi. UNİCEF-MEB Yayınları, Ankara 8. Kaptan F. (1999) Fen Öğretimi. Anı Yayıncılık, Ankara. 9. Korkmaz H. (1997) “İlkokul Fen Öğretiminde Araç-Gereç Kullanımı ve Laboratuvar Uygulamaları açısından Öğretmen Yeterlikleri” . Hacettepe Üniv. Sos. Bil. Enst. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara. 10. Marker, C.J., Nielson A. B.& J. A. Rogers (1994), “Multiple Intelligences and Diversity in Educational Settings: Giftedness, Diversity, and Problem Solving”Teaching Exceptional Children, Fall, Pages: 4-19. 11. Mettetal, G., Jordan, C., Harper, S. (1998). Attitudes Towards a Multiple Intelligence Curriculum. Journal of Educational Research, vol. 91(2), pp. 115-123. 12. Özdemir, P. (2002). The Effects of Instructional Strategies Based on the Principles of Multiple Intelligence Theory on Understanding of Science Concepts in “Diversity of Living Things” Master Thesis. Middle East Technical University. September 2002. 13. Armstrong, T. (1994) Multiple Intelligences in the Classroom. ASCD, Alexxandria, VA. 14. Milli Eğitim Bakanlığı İlköğretim Kurumları Yönetmeliği, MEB yayınları, Ankara: 1998 15. Kaptan F, Korkmaz H. (2000). Çoklu Zeka Kuramı Tabanlı Fen Öğretiminin Öğrencilerinin Fen Başarısına ve Fen Tutumlarına Etkisi.” 16. Kaptan F, Korkmaz H.(2000). IV. Fen Bilimleri Eğitimi Kongresi (Hacettepe Üniversitesi & Heidelberg Üniversitesi Ortak Organizasyonu) 6-8 Eylül 2000 Ankara. 17. Korkmaz, H. (2001). “Çoklu Zeka Kuramı Tabanlı Etkin Öğrenme Yaklaşımının Öğrencilerin Fen Başarısına ve Tutumlarına Etkisi” Eğitim ve Bilim Dergisi, Nisan 2001. 18. Demirel Ö., Demirci C., Koç G., Korkmaz H., Çahinel M. (1999) “Etkin Öğrenme Yaklaşımının Öğrenci Başarısına Etkisi”, VII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi. Karadeniz Teknik Üniversitesi Eğitim Fakültesi. 1-3 Eylül 1999 , Trabzon. Pınar ÖZDEMİR, Hünkar KORKMAZ, Fitnat KAPTAN |
||
|
||
| iyi yemek yapanlarınki ne tür bir zeka? | ||