|
||
| Optimal Para Alanı Literatürü: Teori Mundell (1), McKinnon (2) ve Kenen (3) tarafından geliştirilen optimal para alanı teorisi, herhangi bir bölgede oluşturulan parasal bir birliğin fayda ve zararlarını analiz eden bir yaklaşımdır. Temel noktası, simetrik şoklara maruz kalan ya da simetrik şokların absorbe edilmesi için mekanizmalara sahip ülke ya da bölgelerin ortak para birimi uygulamalarının “optimal” olmasıdır. Dolayısıyla bu literatür, parasal birliklerdeki üretim şokları simetrisini tayin etmede ve işgücü mobilitesi ya da mali transferler gibi uyum mekanizmalarını değerlendirme konusunda önemli bir yere sahiptir. Mundell “optimal” kelimesini, belirli bir bölgede içsel ve dışsal ekonomik denge sağlayan rejim anlamında kullanmıştır. Mundell’ e göre “bölge” kelimesi coğrafi anlamda bir bölge değildir. Daha çok ekonomik anlamda bölge; homojen ürünlerin üretildiği, teknoloji ve bilginin aynı düzeyde yer aldığı ve değişimlerin bölgeye dahil alanları eşit olarak etkilediği bir yerdir. Tek bir para biriminin yer aldığı bir döviz bölgesi, bölgedeki para politikalarının tek bir merkez bankası tarafından yönetildiği bir yerdir. Diğer bir deyişle, üye ülkeler para politikası uygulamaktan vazgeçerken, politika aracı olarak sadece maliye politikasını kullanmaktadır (Mundell-Fleming modelinde sabit döviz kuru sistemlerinde para politikaları etkin değildir). Böylece, sabit sistem kullanıldığı halde bölge, diğer bölgelerle birlikte esnek döviz kurlarına sahiptir. Sonuç olarak, optimal para alanı teorisi, tek bir para biriminin (sabit döviz kuru sistemi) yüksek faktör hareketliliğinin olduğu bir bölgede daha uygun olacağını iddia etmektedir. Teori temelde, bir grup ülkenin ulusal para birimlerinin değerini, belirlenen kurlar üzerinden birbirlerine sabitlenmesi ve üye ülkelerin para birimlerinin değerinin, birlik dışı ülkelerin para birimleri karşısında serbest dalgalanmaya bırakılması esasına dayanmaktadır. Mundell, optimum para bölgesini “ortak paranın faydalarının zararlarını aştığı bölge” olarak tanımlamaktadır. Bu teoriye göre; tek parayı kullanan ülke sayısı artar ve tek para bölgesi genişlerse, tek paranın sağlayacağı yararlar azalır ve buna karşın olumsuz etkileri artar. Olumlu etkilerin olumsuz etkilerden farkını en yüksek kılacak (maksimize edecek) bölge büyüklüğüne “optimal para bölgesi” adı verilir (4). Optimal para bölgesi ile birlikte parasal birliğin sağlayacağı başlıca faydalar; düşük enflasyon, kur dalgalanmalarından doğan riskleri minimize etmek için katlanılan maliyetlerden tasarruf edilmesi, birden çok para biriminin kullanılmasının neden olduğu işlem masraflarının ortadan kalkması, döviz piyasalarına yapılan müdahalelerde katlanılan maliyetlerin ortadan kalkması ve politik disiplini sağlamada piyasa mekanizmalarının artan gücüdür. Parasal birliğin dezavantajları ise; döviz kurunun birliğe üye ülkeler açısından bir politika aracı olarak kullanılamaması, üye ülkelerin kendi tercihlerine ve iktisadi koşullarına uygun bağımsız istikrar ve büyüme politikaları uygulayamamalarıdır. 1) Optimal para alanı oluşturulması sonucunda elde edilen potansiyel kazançlar, dışa açılma derecesi ile belirlenmektedir. Dışa açık ekonomiler sabit döviz kurunu seçme eğilimindedirler, çünkü bu tür ekonomilerde döviz kuru değişimlerini rekabet üzerindeki belirgin etkilerle ilişkilendirmek zordur. Diğer taraftan açık ekonomilerde, kapalı ekonomilere göre genel fiyat endeksi daha fazla değişken iken, sık döviz kuru uyarlamaları paranın likidite özelliğini azaltmaktadır. 2) Optimal para alanı teorisi, şokların ve iş çevrimlerinin simetrik olmasını vurgulamaktadır. Asimetrik şoklar ve iş çevrimleri her ülkenin kendine özel bir politika uygulamasını gerekli kılar, halbuki tek bir para alanında ülkeye özel bir para politikası mümkün değildir. 3) Mundell, uluslararası faktör mobilitesini (özellikle göç) alternatif bir uyum kanalı olarak düşünmüştür. Buna göre yüksek işgücü mobilitesi asimetrik şokların ters etkilerini kolaylaştırmakta ve böylece döviz kuru mekanizmaları üzerindeki baskıyı azaltmaktadır. 4) Kenen, ürün farklılaştırması üzerinde durmuştur. Buna göre yüksek derecede ürün ihraç eden bir ülke, sektöre özel şoklarda daha az zarar görebilir. 5) Yine Kenen, bir para bölgesinde asimetrik şokları etkisiz hale getirmek için kullanılan “mali transferler” üzerinde durmuştur. 6) Son dönemlerde optimal para alanı teorisine “politik bütünleşmenin derecesi” ve “enflasyon oranları arasındaki benzerlik” konuları dahil edilmiştir (6). |
||