Yapisalcilik, kültüreL.antropolojide, Fransiz antropolog Claude Levi-Strauss'un gelistirdigi düsünce akimi. Terim daha, genis anlamda, 20. yüzyilda ortaya çikan ve olay, kurum ya da düsüncelerin tarihsel gelisiminden çok, belli bir zaman dilimi içindeki yapisini ve bu yapiyi olusturan ögelerin karsilikli iliskilerini ele alan çesitli kuramsal yaklasimlan belirtir.
Levi-Strauss kültürü bir sistem olarak ele alir ve ögeleri arasindaki yapisal iliskileri göz önünde tutarak çözümler. Ona göre, kültür sistemlerindeki evrensel kaliplar insan zihninin degismeyen yapisinin ürünüdür: Akrabalik iliskileri; sanat, din, mitler, törenler ve yemek pisirme gelenekleri üzerine kapsamli çözümlemelerinde de bu tür yapilan saptamasina karsin, Levi-Strauss için yapi terimi öncelikle zihinsel yapi anlamini tasir.
Levi-Strauss'un kuraminin genel çerçevesi, kurucu ilkelerini Isviçreli dilbilimci Ferdinand de Saussure'ün ortaya attigi yapisal dilbilime dayanir. Levi-Strauss, yapisal dilbilimi gelistiren Prag Okulu'nun kurucularindan N.S. Trubetskoy'un düsüncelerinden yola çikarak bilinçdisi altyapi kavrami üzerinde durmus ve terimleri kendi baslarina birer birim olarak ele almaktansa, aralarindaki iliskileri vurgulayan bir yaklasim gelistirmistir. Gene Prag Okulu'nun kurucularindan Roman Jakobson'un konusma seslerindeki ayirici özellikleri karsitliklar halinde gruplandiran çalismalarini temel alarak, insan zihninin nesneleri ikili karsitliklar olarak algilamasi nedeniyle ortaya bilinçdisi bir üstyapi çiktigi görüsünü benimsemistir. Levi-Strauss'un sisteminde, insan zihni pek çok dogal malzemeyi barindiran bir depoya benzer. Zihin bu depodan seçtigi ikili ögelerle farkli yapilar olusturur; ikili karsitliklar da tek tek ögelere ayrilarak yeni karsitliklara temel saglar. Levi-Strauss'a göre toplumsal yasamin bütün biçimleri, zihinsel etkinlikleri düzenleyen genel yasalarin isleyisini temsil eder. Gene bu kurama göre bütün kültürlerin temelinde yapisal benzerlikler vardir ve kültür birimleri arasindaki iliskilerin çözümlenmesi insan düsüncesinin evrensel ilkelerine isik tutabilir. Bu kurama yönelik elestiriler daha çok, kuramin sinanamayacagi ya da kanitlanamayacagi ve tarihsel süreçleri gözardi ettigi gibi noktalar üzerinde toplanir.
Yapisalcilik daha çok antropoloji ve dilbilim alanlarinda etkili olmakla birlikte, psikoloji, psikanaliz, edebiyat elestirisi, tarih felsefesi ve göstergebilim.. gibi çok çesitli alanlarda da uygulandi. Ozellikle Roland Barthes'in yapitlarinda, "yazar" kavramini elestiri gündemine almasiyla geleneksel edebiyat elestirisinden ayrilan bir metin çözümleme anlayisi ortaya çikti. Yapisalcilik bunun disinda A. J. .Greimas gibi göstergebilimcilerin, yapisal dilbilimin ilkelerini psikanalize uygulayan Jacques Lacan'in; hümanizm ve Tarihselcilige yönelttigi elestirilerle Marksizm içinde yapilsalci bir çizgiyi temsil eden Louis Althusser'in ve dahâ çok Yapisalcilik sonrasi Fransiz düsüncesi içinde degerlendirilen Michel Foucault ve Jacques Derrida gibi düsünürlerin de çikis noktasini olusturdu.
Yapisalcilik- Ana Britanicca
|