|
||
| Olasilik olasilikla hepmizi yutacak! pEKI Olasiliksiz bir yasam nasil olurdu? | ||
|
||
| Olasılıkla ne demek istedin? çok açık bir aralık koydun. Biraz sınırlandırabilir misin? Saygı Sevgi ve Mantık... |
||
|
||
| sıkıcı | ||
|
||
| Aşağıdaki mesajlar daha önce yaptığım farklı bir forumdaki tartışmadan alınmıştır: Amadeus: Bir kurala dayanmadan hiç bir sey gerçeklesmez. Bir parayi attiginizda yazi-tura gelme olasiligi, paranin ilk konumuna, sizin parayi atis hizina, paranin agirligina ve dolayisiyla dönüs adetine baglidir. Sartlar ayni oldugu müddetçe de hep ayni yüz gelir. Yani gerekli durumlar gerçeklestiginde olasilik ortadan kalkiyor degil mi? Bu basit örnekten yola çikarsak daha komplex olasiliklar için de eger mümkün olsa ayni sartlar gerçeklesse yine rastlanti (olasilik) ortadan kalkar. -------------------------------- Sedat: Raslantinin... Sözlükteki ifadesinden baska seyleri ifade edebilmesi icin, yanina bir seyler eklemek gerekiyor... mesela >> Raslantinin arkasinda ilahi güclerin olup olmadigina inaniyormusunuz?<< gibi. ---------------------------------- Amadeus O zaman biraz daha kisa ve anlasilir yaziyim. Rastlanti diye bir sey yoktur. Ona tanrisal içerik katmak, açiklanamayan ögeleri tanriya baglama gelenegimizden geliyor. Mesela benim burda sedata cevap yazmam kesinlikle rastlanti degildir. Benzer sartlarin kesisim kümesinde onunla karsilikli yazisiyoruz iste. Baska bir açiklamasi var mi rastlantinin? ----------------------------- tuana evet, rastlanti diye birsey vardir.. planlama, sebep harici gelisen her durum rastlantidir.. bir baska karsiligi tesaduf'tur.. e tabi rastlanti dedigimiz seyi belirleyen durumlarin kendi icinde sebepleri vardir.. ama sonuc RASTLANTI'dir..cunku rastlantiyi yasayan taraflar bu sebepleri bilmezler. bunun icinde, tanrisal/ilahi sebepler aramak bana anlamsiz geliyor.. cok basit seyleri neden, zorlastiriyoruz?? cok gundelik bir durum bu bana gore.. ---------------------------------------- Amadeus tuana rastlantiyi neden tartisiyoruz biliyor musun? önemli bir sebep sölicem simdi. iyi dinle  yaratilisi açiklayan teorilerden biri canlilarin sifresini tasiyan hücredeki DNA, RNA sarmallarinin rastlantisal olarak dizilmesi üzerine kurulur. eger rastlantiyi var sayarsak arkasinda dogadan farkli bir güç aramak gerekir. ne demek istedigimizi anladin mi? -------------------------- orhan Sevgili Amadeus, asagidaki mantiginizi gozden gecirmenizi oneririm. eger rastlantiyi var sayarsak arkasinda dogadan farkli bir güç aramak gerekir. Gucun (zekanin) bulundugu yerde rastlantiya yer yoktur. Her sey o gucun tasarimi dahilinde gelismek ve olmak zorundadir. Aksi taktirde Guc`un gucunden suphe etmek gerekir... ---------------------------------- Amadeus sanirim anlamadiniz beni. -------------- orhan Sevgili Amadeus, asagidaki sozunuzu ben soyle anliyorum: Alıntı [eger rastlantiyi var sayarsak arkasinda dogadan farkli bir güç aramak gerekir.
/quote] Eger rastlantinin var oldugunu kabul edersek, bunun nedeni tanri gibi insan ustu bir guc olmalidir. Anlamis miyim? ) Anlamamissam lutfen kusurama bakmayin! Benim Turkcemden cok emin oldugumu soyleyemem, o nedenle yanlis anlasilmalarda beni uyarin. Saygilar ----------------------------------- Amadeus hmm tamam. anlamissiniz. galiba ben sizi anlamadim. sanirim siz tersten mantik yürütme yaparak eger doga harici bir güç (tanri gibi) oldugunda olasiliga (rastlantiya) yer kalmayacagini söylüyorsunuz. böyle anladigimda diyorum ki: farkli bir sey söylemiyoruz. benim söyledigimin siz ters mantikla aynisi söylüyorsunuz. yanlis miyim? ..... bu arada konuya farkli bir persfektif olarak sunlari eklemek istiyorum: yanlisim varsa düzeltiniz. bilimsel olarak rastlanti diye bir sey yoktur. biz buna olasilik deriz ve bunun hesabini yapariz. mesela bir data hattinda yanlis bit gönderilme sizin deyiminizle rastlanti iken biz buna olasilik deriz ve bunun olma ihtimalini hesaplariz. olasilik-rastlanti konusundaki açilimima itirazi olan var mi? ------------------------------- orhan Sevgili Amadeus, benim "olasilik" kavramindan anladigim sizinkinden farkli degil. 49 sayi icersinden 6 sayi seciniz, cekilis sirasinda sizin sectiginiz 6 sayinin dogru cikmasi OLASILIGI 13 983 816`da 1`dir. Ancak bir kolon oynadiginiz halde bunun size cikmasi bir rastlantidir (tesaduf). Sonuc: "Her rastlanti bir olasilik dahilinde gerceklesir". Ama gene de biz ona RASTLANTI deriz. --------------------------------- Amadeus orhan kardes, ikinci bahsettigin bir öncekinden tamamen farksiz. her isaretlediginiz kolonun tutma olasiligi hesaplanabilir. olasilik hesabi yapilamayan benim bildigim hiç bir sey yok. ancak bazen olasiligin tuttugu olur bu sefer ona tesadüf deriz. dolayisiyla tesadüf olarak adlandiracaginiz rastlanti da yoktur. ----------------------------------- orhan Sevgili Amadeus, Amadeus demis ki: her isaretlediginiz kolonun tutma olasiligi hesaplanabilir. her isaretledigim kolonun tutma olasiligi zaten bir digeriyle aynidir, birinin olasiligini bildikten sonra digerini hesaplamaya gerek yoktur. saniyorum terimlere yukledigimiz anlamlar cok farkli. olasilik = probability rastlanti = coincidence Amadeus demis ki: dolayisiyla tesadüf olarak adlandiracaginiz rastlanti da yoktur. Turkcede, rastlanti = tesaduf olarak kullanildigindan yukaridaki cumle bir anlam tasimamaktadir. ------------------------------------------- Amadeus evet rastlanti=tesadüf. bunu kabul ediyorum. farkli bir anlam yükleme ihitimaline karsi böyle söyledim. aslinda rastlanti ile olasilik kelimeleri de farkli. daha önce dedigim gibi olasiligin gerçeklesmesi durumu tesadüf yada rastlanti olarak adlandirilabilir. ancak tartisma genelinde bu iki kelime bir birine içine geçiyor ve ayni anlamda kullaniliyor. (belki ben de yapmis olabilirim )özetliyorum: 1. rastlanti olasiligin bir sonucudur. 2. olasilik kontol altinda olmadigi düsünülen olmasi muhtemel durumdur. 3. tesadüf ve rastlanti es kelimelerdir. 4. olasilik hesaplanabilir. 5. benzer sartlar yaratildiginda olasilik (dolayisiyla rastlanti) ortadan kalkar. 6. sartlari belirleyen gücün niteligi olasiliklari en aza indirmekle ters orantilidir. 7. olasiligi hesaplayan gözlemcinin olasik miktarini azaltmasi (dolayisiyla rastlantiyi ortadan kaldirmasi) istatistik hesaplara ve sartlarin analizdeki dogruluga baglidir. 8. sonuç olarak mutlak bilgi olasiligi ve rastlantiyi ortadan kaldirir. bu da onlarin olmadigina delalet eder. |
||
|
||
| OlaAILIK HESaplanabilirmi? bu ok hayali! |
||
|
||
| evren ölü olsa dediğiniz gibi herşey determine olurdu. ama evren yaşıyor. her şey canlı kıpır kıpır oynuyo. hiçbişey yerinde durmuyo. açıklayım parayı atığınızda ya yazı ya tura gelir? -gelmeye de bilir. biri parayı havada tutabilir. tam atığınız sırada biri kapıyı tekmeyle açıp ödünüzü koparabilir o heyecanla parayı camdan dışarı atarsınız. o sırada deprem olabilir. yangın çıkabilir. herkes dışarı fırlar kimse parayı hatırlamayabilir. parayı atması gereken adam kalp krizi geçirebilir. birinin cep telefonu çalabilir. şimdi gitmem lazım sonra oynarız diyebilir. para düştükten sonra oyunculardan birinin hile yaptığı anlaşıbilir... yani ya ak ya kara. ya yazı ya tura... fizikte nasıl bilmiyorum ama gerçek hayata para düz gelir. |
||
|
||
| RASGELELİK NEDİR? Yaşamın her anında insan bilinçli ya da bilinçsiz olarak iç-içe (içinde veya dışında) bulunduğu olayları, süreçleri gözlemleyerek bunların akışı hakkında bilgilenip bu doğrultuda kendi durumuna uygun davranış biçimlerini ortaya koyar. Olaylar ve süreçler arasında bağıntı aramak dünya üzerinde yaşamaya çalışan insanın bu olayları bütünleştirici eyleminin bir unsurudur. İnsan içinde bulunduğu koşullara bağlı olarak olaylar arasında amacına uygun ilişkiler kurmaya yönelir. Bu ilişkileri denetimine aldığı, değiştirebildiği, dönüştürebildiği ölçüde de egemenliğini kurar. Bir olay eğer varolan koşullar çerçevesi içinde sözkonusu sürecin özünden zorunlu olarak doğmuyorsa, yani başka türlü de gerçekleşmesi olanaklıysa ve oluşmasına hiç gerek yoksa rasgeledir. Her rasgelelik olgusunun kendi nedenleri vardır. Başka bir deyişle rasgelelik nedensellikle koşullanır. Zorunluluk ile rasgelelik arasındaki karşıtlık mutlak değil görecelidir, yani böyle bir karşıtlıktan ancak belirli koşullar çerçevesinde sözedilebilir. Meydana gelmesi belli koşullar altında zorunlu olan bir olay, başka koşullar altında rasgele olabileceği gibi, bunun tersi de olanaklıdır. Rasgele bir olay, süreç içinde zorunluluklara dönüşebilir. Zorunluluğun daima rasgelelik ile ortaya çıkması açısından rasgelelik, zorunluluğun tamamlayıcısıdır, yani zorunlu bir olay daima rasgele öğelerle tamamlanır. Rasgelelik nedenleri bilineyen zorunluluk değildir, rasgeleliğin nedenlerinin bilinmesi onun rasgelelik niteliğini değiştirmez. Evrende her olgu ve olay, iç nedenlerinin etkisiyle zorunlu olarak oluşur. Fakat evrendeki her olgu ve olay, aynı zamanda dış nedenlerden de etkilenir. Dış nedenler, iç nedenler gibi temel ve belirleyici değildir. Doğada ve toplumda var olan her şey, şu ya da bu biçimde birbirine bağlıdır ve her şey birbirini etkileme durumundadır. Bir insan için nerede doğduğu, yaşamak için hangi çevreyi bulduğu rasgele, yaşamını sürdürebilmesi için yemesi ve içmesinin gerektiği ise zorunluluktur. Herhangi bir olgu ya da olayın rasgelelik veya zorunluluk olup olmadığını anlamak için onun bir iç nedenin mi yoksa bir dış nedenin mi ürünü olduğunu saptamak gerekir. Gerekli önlemler alınarak rasgelelik içeren olaylar ortadan kaldırılabilir. Bir piyangoda ikramiye çıkması şans sayılır, ama böylesine bir şansa ulaşmak için piyango bileti almak zorunludur. Bir kişinin trafik kazası yapması rasgeledir, ancak toplumun tümü trafik kurallarına uyduğu, yaya ve taşıt yollarının düzenli ve kullanışlı olduğu, toplu taşım araçlarının kullanıldığı bir toplumda kaza yapma olasılığı azalacaktır. Rasgelelik nesneldir, yani insan düşüncesinden ve iradesinden bağımsızdır. Rasgelelik kimi yerde zorunluluğun işleyişini bir zaman engelleyebilir. Zorunluluk, çeşitli rasgelelikler arsından kendi yolunu açar ve görevini yerine getirir. Doğada ve toplumda zorunluluk, yasalılığın bir sonucudur. Her yasa, nesne ve olguların bağlı oldukları zorunluluğun belirişidir. Her olay ve olgu bir başka olay ve olguyla ya temel ve içsel ya da temel olmayan ve dışsal bir bağlantı içindedir. Rasgelelik, her zaman bir nesnel zorunluluğu yani bir yasayı gizler. Bir olayın gerçekleşmesinin zorunlu olduğunu söylemek, onun bağıntılarının tamamlanmış olduğunu artık dıştan gelecek etkilere karşı direnç kazandığını, böylece değiştirilemeyeceğini, karşıt eğilime çevrilemeyeceğini söylemek demektir. Genel sonucu bir yasa olan çok büyük sayıdaki olayların her biri, yasadan şu ya da bu yönde, ya da şu veya bu ölçüde bir sapma meydane getirir ve bu anlamda da bir rasgelelik içerir. Burada yasa başarısızlık göstermez, tersine gözlemlenir. İçerisindeki sapmaların, olabileceği olanı belirlerken bir yasa işliyorsa, bu ancak rasgelelik yardımıyla olur. Yasa bir anlamda tamamlanmamış, dar, yaklaşıktır. Bütün bilimler istatistiksel modellemenin uygulanışından başka bir şey değildir. Gazların kinetik teorisinde, her gaz molekülünün son derece karmaşık bir yörünge çizdiği, fakat büyük sayılar yasası sonucu, gözlenmesi mümkün olan ortalama olayların Maryot ve Gay-Lussac gibi basit yasalara uyduğu kabül edilir. Kapalı bir kap içindeki gaz molekülleri, birbirlerine ve kabın duvarlarına rasgele olarak çarparlar, ancak kabın her duvarındaki gaz basıncı zorunlu olarak aynıdır. Gaz moleküllerinin rasgele hareketlerinin altında fiziksel ve kimyasal zorunluluk görünür. Bilim, rasgelelik olgusunu her zaman gözönünde tutar ve onları en aza indirgemeye çalışır. Evrensel karşılıklı ilişki düşüncesi altında hiç bir olay ve olgunun mutlak olmadığı, sürekli oluş ve yokoluş içinde ilerlediği, birinden diğerine geçişi ve dönüşümü gözönüne almak gerekir. Birbirinden kopuk olarak gelişen bir çok tekil olayın, bu arada belli bir düzenlilik ve genel ilişki içinde bütünleşebildikleri durumlar ortaya çıkabilir. Bu ilişkiler tekrarlanabilir, genel ve sürekli bir duruma geldiğinde rasgelelik son bulur. Rasgele olay belirli koşullarda ortaya çıkabilen ya da ortaya çıkması mümkün olmayan olaydır. Ancak, felsefi bilimlerde ikili karekter taşımış ve birbirine karşı olmuştur. Bir kısım filozoflar ortaya çıkan olayları kesin, yasaya uygun kabul ederek rasgeleliği red etmişler, diğerleri ise bütün olayları rasgeleliğe maletmişlerdir. Bizi çevreleyen dünyada, zorunluluk ile rasgelelik arasındaki iç bağıntı nedir? Bu sorunun yanıtlarından biri şu olabilir; Zorunlu olarak olması gereken ve olmayabilecek olan hiç bir şey yoktur. Her şey, her olay, ne denli inanılmaz olursa olsun, şu ya da bu yolla olabilir. Bu görüş açısından, olanaksız olan bir şey yoktur. Zorunluluk olarak bir şey yoktur. Dünyadaki her şey rasgeleliğin sonucudur. Zorunluluğu görmezden gelip, her şeyin olabilirliğine inanan gruba felsefede belirlenmezciler denir. Bilim, her şeyin, doğanın yasalarına boyun eğdiğini ve aman bilmez zorunluluk tarafından yönetildiğini göstermektedir. Hiç bir şey gerçeklikte olduğundan başka bir yolla olamaz. Bir olayın kesin yasaya karşıt olarak olabileceğini, olmasına gerek olmayan bir olay, rasgele bir olay olarak varsayınca, bu, nedensiz bir olay yani mucize olur. Oysa mucizeler olmamaktadır, olamazlar da. Bazı filozoflar, doğada hiç bir şeyin rasgele olarak olmadığı ve her şeyin önceden belirlendiği yargısına ulaşmışlardır. Bu düşüceyi benimseyenler Newton' un determinist klasik mekaniğinin yasalarında doğru yargıya ulaştıklarını düşünmüşler ve mekanikçi belirlenimcilik uzun yıllar insanlığı egemenliği altına almıştır. Fakat, bilim tek tek cisimlerin yörüngelerinden daha karmaşık şeylerle yüz yüze geldiğinde mekanikçi belirlenimciliğin temelini çökertmiştir. Her olayın önüne geçilmez bir biçimde belirlendiği ve kaçınılmaz olduğunu kabul ederek yazgıcılığa varmış oluruz. Her şeyin değiştirilemez bir biçimde önceden belirlenmiş olduğunu kabul etmek zorunlu olarak mekanikçi belirlenimciliğin sonucudur. Bitkiler ve hayvanlar dünyasında, hiç bir bitki ya da hayvanın sonsuza dek yaşamadığını görüyoruz, bu bir doğa yasasıdır. Büyümekte olan bir ağacın tam olarak ölüm gününü ve saatini saptayan bir yasa yoktur. Bu, bütün canlılar için de geçerlidir. Evrenin yüce bir kuramı yoktur; yalnızca evreni gittikçe daha doğru betimleyen sonsuz bir kuramlar dizisi vardır. Olaylar belli bir yere kadar kestirilebilir, bundan ötesi gelişigüzel ve keyfidir. Çağımızda doğa bilimlerinin amacı, olayları yalnızca belirsizlik ilkesinin saptadığı sınırlara kadar kestirebilecek bir yasalar takımını ortaya koymaktır. Belirlenimsizliğin ve mekanikçi belirlenimciliğin, kanıtlamasından yoksun olduğunu gören bazı filozoflar, olayların hem zorunlu hem de rasgele olduklarını, küçük olayların rasgeleliğe, büyüklerin ise zorunluluğa dayandıklarını söyleyerek orta yolu seçmişlerdir. Bu bakış açısına göre, rasgele olaylar zorunluluktan doğmadıklarına göre yasalara bağlı değildirler ve mucizeden başka bir şey değildirler, zorunlu olaylar ise önceden belirlenmiş bir şey olarak kabul edilmiştir. Gerek doğada, gerek toplumda, hiç bir süreç özdeş biçimde yinelenemez. Yine de mutlak olmayan ama yaklaşık olan bazı bağıntıların yinelenmesi zorunlu olarak gerçekleşir. Zorunluluğun kendini açıklaması tam da böyledir. Tek tek olaylar yasadan belli sınırlar içinde sapabilir, ama hiç bir olay yasa ile çelişmez. Bu olanaksızdır. Klasik mekaniğin yasaları altında bulunan tek bir nesne durumunda, salt zorunluluk, rasgeleliğe yer bırakmayarak ağır basar. Bu durumda, yasalar her tek nesne açısından mutlak olarak kesindir. Kuantum fizğinde, üzerinde ölçüm yapılan bir sistem hakkında sorulan her soruya yanıt bulunamaz. Her istenen gözlem sonucu, istenilen kesinlikte belirlenemez. Kuantum fiziğinde ölçüm süreci için kullanılan ölçüm aygıtları sistemi değiştirir. Atom altı dünyada klasik mekaniğin yasaları yerlerini kuantum mekaniğinin yasalarına bırakır. Bir elektronun t anında x noktasında bulunmasını bir olasılık belirler. Newton mekaniğindeki determinizm kavramı Laplace tarafından açıklığa kavuşturulmuştur. 18. yüzyıla egemen olan mekanistik dünya görüşü saat gibi kurgulu bir evren modelidir. Bir sistemin parçacıklarının konum ve mementumlarını bilirsek, sistemin zaman içerisindeki evrimini hareket denklemlerinden belirleriz. Laplace determinizmi denen şey en kaba anlamıyla budur. Günlük yaşamda, klasik fiziğin yasalarının geçerli olduğu dünyada Laplace anlamında determinizm geçerlidir. Kuantum mekaniği ise olasılık belirler. Reaktörler için ya da atomların ışıması için olasılık hesapları yapılır ve gözlemlerle uyuşan sonuçlar bulunur. Yani öngörülen olasılıklar gözlemlerle doğrulanır. Bu anlamda determinizm kuantum mekaniğinde vardır. Fakat Laplace anlamında determinist değildir. Doğada ve toplumda, bilmediğimiz veya hesaba katmadığımız nedenlerle değişen sonuçlar veren olaylarla çoğu zaman karşılaşılır. Gerçekliği ifade eden matematiksel fonksiyonlar değildir. Gerçekliği ifade eden, büyüklüklerin deneyle belirlendiği dağılım fonksiyonlarıdır. Bilim giderek katı belirlenimcilik anlayışını terketmekte ve günlük yaşam ölçeğiyle belirlenmiş yasaları değiştirmeden, olguların temelinde yatan daha esnek bir "istatistik belirlenimcilik" anlayışına yaklaşmaktadır. Tek tek her nesne, daha derin bir düzeyde, bir nesneler yığınına varır ve bu nesnenin bağlı bulunduğu yasa, nesneyi oluşturan pek çok sayıdaki öğelerde olagelen düzensizliklerin toplamıdır. Yasa bir bireyin karşı karşıya geleceği herhangi bir özel rasgeleliği yükümlenmez. Yüzyıllardan beri doğru olan bir yasanın gelecek sene de doğru olup olmayacağı sorusuna karşı, şundan başka bir yanıt verilemez: "yasanın gelecek seneye doğru çıkmaması pek az olasıdır." Sosyolog Auguste Comte, toplumsal olayların da fiziksel olaylar gibi kesin neden-sonuç bağıntılarıyla gerçekleştiğini savunarak Laplace anlamında determinizmden kurtulamamıştır. Çünkü toplumsal olaylar, mekanik neden-sonuç ilişkileri biçiminde gerçekleşmez. Bir çok bağıntı ve çelişme, farklı koşullar yaratacağı gibi, aynı nedenlerden aynı sonuçların doğmasını da engelleyebilir. Dikkatli bir şekilde baktığımızda içinde yaşadığımız dünyanın olasılıklı özelliklere sahip olduğunu görebiliriz. Yaşamımızı rasgelelik olgusu olmadan düşünemeyiz. Şimdi, rasgelelik nedir? sorusuna aşağıdaki gibi yanıt verebiliriz. Evrenin karşılıklı bağımlılığının ve ilişkililiğinin sonucudur. Belirsizliğin sonucudur. Madde ve maddenin hareket biçimlerinin sonucudur. Bu nedenle rasgeleliği, evrenin kendi özelliklerine sahip olması, bir de olayların karşılıklı bağımlılığı ve ilişkililiği ile açıklamak mümkündür. Derleyen Levent Özbek Kaynaklar sonra konulacak |
||
|
||
| Nasil yani amadeus rastlanti yokmu diyorsu? | ||
|
||
Alıntı özetliyorum: evet yazdıklarımın özeti bu. detayları aralarda bulabilirsin.
1. rastlanti olasiligin bir sonucudur. 2. olasilik kontol altinda olmadigi düsünülen olmasi muhtemel durumdur. 3. tesadüf ve rastlanti es kelimelerdir. 4. olasilik hesaplanabilir. 5. benzer sartlar yaratildiginda olasilik (dolayisiyla rastlanti) ortadan kalkar. 6. sartlari belirleyen gücün niteligi olasiliklari en aza indirmekle ters orantilidir. 7. olasiligi hesaplayan gözlemcinin olasik miktarini azaltmasi (dolayisiyla rastlantiyi ortadan kaldirmasi) istatistik hesaplara ve sartlarin analizdeki dogruluga baglidir. 8. sonuç olarak mutlak bilgi olasiligi ve rastlantiyi ortadan kaldirir. bu da onlarin olmadigina delalet eder. |
||
|
||
Alıntı Klasik mekaniğin yasaları altında bulunan tek bir nesne durumunda, salt zorunluluk, rasgeleliğe yer bırakmayarak ağır basar. Bu durumda, yasalar her tek nesne açısından mutlak olarak kesindir. Kuantum fizğinde, üzerinde ölçüm yapılan bir sistem hakkında sorulan her soruya yanıt bulunamaz. Her istenen gözlem sonucu, istenilen kesinlikte belirlenemez. Kuantum fiziğinde ölçüm süreci için kullanılan ölçüm aygıtları sistemi değiştirir. Atom altı dünyada klasik mekaniğin yasaları yerlerini kuantum mekaniğinin yasalarına bırakır. Bir elektronun t anında x noktasında bulunmasını bir olasılık belirler. Newton mekaniğindeki determinizm kavramı Laplace tarafından açıklığa kavuşturulmuştur. 18. yüzyıla egemen olan mekanistik dünya görüşü saat gibi kurgulu bir evren modelidir. Bir sistemin parçacıklarının konum ve mementumlarını bilirsek, sistemin zaman içerisindeki evrimini hareket denklemlerinden belirleriz. Laplace determinizmi denen şey en kaba anlamıyla budur. Günlük yaşamda, klasik fiziğin yasalarının geçerli olduğu dünyada Laplace anlamında determinizm geçerlidir. Kuantum mekaniği ise olasılık belirler. Reaktörler için ya da atomların ışıması için olasılık hesapları yapılır ve gözlemlerle uyuşan sonuçlar bulunur. Yani öngörülen olasılıklar gözlemlerle doğrulanır. Bu anlamda determinizm kuantum mekaniğinde vardır. Fakat Laplace anlamında determinist değildir gerçek hayatta klasik fizikğin kuralları mı? kuantum fiziğinin kuralları mı geçerlidir? Shrödingerin kedisi deneyine göre. bir kedinin hem ölü hem de diri olması mümkündür (matematiksel olarak). bence atomaltı dünyada olduğu gibi determinizmin rolü %0 a yakındır. gerçek olan olasılıkların toplamıdır. |
||
|
||
Alıntı rastlantiyi neden tartisiyoruz biliyor musun? ö yaratilisi açiklayan teorilerden biri canlilarin sifresini tasiyan hücredeki DNA, RNA sarmallarinin rastlantisal olarak dizilmesi üzerine kurulur. eger rastlantiyi var sayarsak arkasinda dogadan farkli bir güç aramak gerekir. Yaratılma üzerine iki olsalıktan fazlası yoktur aslında. Ya bir rastlantı üzere olması yada doğanın/şartların oluşması gereği. Çünkü "ol demek" ile olmak eğer şartlardan bağımsız ise buna ancak rastlantı (!) denebilir. Bu yüzden tanrının yaratımı üzerine teori eğer evrimsel bir dönüşüm gereği değil ise rastlantı olarak tanımlanan duruma daha uygun düşer. Eğer rastlantı yok der isek de bu tür bir yaratımı da ihtimal olmaktan çıkarmış oluruz. |
||
|
||
| bence hepsi olasılık. insanın insan olması milyonlarca olasılıktan sadece biri. mesela küçücük olabilirdik. ya da kocaman. daha zeki olurduk. daha az zeki. kanatlı olabilirdik. karıncalar gibi koloni olabilirdik. sürüngen olabilirdik... olabilirdik oğlu olabilirdik yani. determinizm bir yalan. |
||
|
||
| olasalıklar olmadan yaşamak rüya gibi olurdu |
||
|
||
Alıntı özetliyorum: evet yazdıklarımın özeti bu. detayları aralarda bulabilirsin. 1. rastlanti olasiligin bir sonucudur. 2. olasilik kontol altinda olmadigi düsünülen olmasi muhtemel durumdur. 3. tesadüf ve rastlanti es kelimelerdir. 4. olasilik hesaplanabilir. 5. benzer sartlar yaratildiginda olasilik (dolayisiyla rastlanti) ortadan kalkar. 6. sartlari belirleyen gücün niteligi olasiliklari en aza indirmekle ters orantilidir. 7. olasiligi hesaplayan gözlemcinin olasik miktarini azaltmasi (dolayisiyla rastlantiyi ortadan kaldirmasi) istatistik hesaplara ve sartlarin analizdeki dogruluga baglidir. 8. sonuç olarak mutlak bilgi olasiligi ve rastlantiyi ortadan kaldirir. bu da onlarin olmadigina delalet eder. Bu çıkarım, mutlak bilginin olasılığın varlığını kanıtladığını da göstermez mi ?? !! |
||
|
||
| her zaman var olan. | ||