|
||
| Yasaklý belgesel Köþk’ün sitesinde Atatürk’ün isteðiyle Rus yapýmcýlar tarafýndan çekilen, 1969’da ’Komünizm propagandasý yapýlýyor’ diye TRT’de yasaklanan ‘Türkiye’nin Kalbi Ankara’ belgeseli, Çankaya Köþkü’nün internet sitesinde yayýnlanýyor... Cumhurbaþkaný Abdullah Gül, Çankaya Köþkü’nde bir ilke daha imza attý. Atatürk’ün isteði üzerine Cumhuriyetin 10. yýlý dolayýsýyla Rus yapýmcýlar tarafýndan çekilen ancak 1969 yýlýnda TRT’de gösterildiði sýrada dönemin TRT Genel Müdürü Adnan Öztrak tarafýndan gece baskýnýyla yayýndan apar topar kaldýrýlan “Türkiye’nin Kalbi Ankara” belgeseli, Çankaya Köþkü’nün internet sitesinde yayýnlanmaya baþlandý. Dönemin yayýn sorumlusu Varlýk Özmenek, “O dönem belgeseli komünizm propagandasý yapýlýyor diye yayýndan aldýlar. Belgeselin yayýndan kaldýrýlmasý devrin yönetim zihniyetinin cehaletidir” dedi. Ata’nýn isteðiyle çekildi 1934 tarihli Sovyetler Birliði yapýmý “Türkiye’nin Kalbi Ankara” belgeseli, Cumhurbaþkanlýðý’nýn yenilenen T.C. CUMHURBAÅžKANLIÄžI : Ana Sayfa adresli internet sitesinde Atatürk Özel bölümü içinde videolar baþlýðý altýnda yer aldý. Yýllardýr hiçbir yerde gösterilmeyerek yasaklý kalan belgeselin çekimi Atatürk’ün özel isteðiyle oldu. Atatürk’ün Cumhuriyet’in 10. kuruluþ yýldönümü dolayýsýyla bir belgesel çekilmesini istemesi üzerine Sovyetler Birliði’ne teklif götürüldü ve genç yönetmen Sergey Yutkeviç Türkiye’ye gelerek belgeselin çekimlerine baþladý. Belgeselde Kurtuluþ Savaþý sonrasý Türkiye Cumhuriyeti’nin kalkýnmasý ve yaralarýný sarmasý Ankara özelinde anlatýldý. Kurtuluþ Savaþý sýrasýnda Türkiye-Sovyetler Birliði dayanýþmasýnýn vurgulandýðý belgeselde Cumhuriyet’in 10. kuruluþ yýldönümü törenlerinin de geniþ bir biçimde yer alýyor. Belgesel sinema tarihi açýsýndan büyük önem taþýyan Türkiye’nin Kalbi Ankara’da 10. yýl Marþý’nýn yaný sýra Sovyetler Birliði Milli Savunma Bakaný Voroþilov’un Türkiye’yi ziyaretiyle ilgili olan bölümünde Enternasyonal Marþý da çalýnýyor. Belgesel, Cumhuriyeti anlatan ilk belgesel olmasý açýsýndan da büyük önem taþýyor. 1969 yýlýna kadar kimsenin pek fazla bilmediði belgesel, TRT’deki gösterimi sýrasýnda dönemin TRT Genel Müdürü Adnan Öztrak’ýn talimatýyla gösterimden çekildi. Disiplin cezasý aldý Atatürk’ün ölümünün 31. yýldönümü dolayýsýyla 10 Kasým 1969’da TRT’nin özel yayýný sýrasýnda gösterilen filmin ardýndan TRT Program Daire Baþkaný Mahmut Tali Öngören’in görevine önce ara verildi ardýndan görevinden atýldý. O gecenin yayýn sorumlusu gazeteci Varlýk Özmenek ise disiplin cezasýna çarptýrýldý ve 12 Mart’ýn ardýndan o da TRT’den atýldý. Belgeselde ‘devrim’ anlatýlýyor Sergei Yutkeviç’in belgeseli, Baþbakan Ýnönü ile yapýlan röportaj ile baþlýyor. Arka planda görülen sadece ve sadece bozkýr, uzayýp giden kýraç topraklar. Ýnönü Cumhuriyet’in projelerini coþkuyla anlatýr. Yutkeviç Ýnönü’den sonra kamerayý Ankara kentine çevirir, yapým halindeki baþkente... Bozkýrýn dört bir yanýndan Ankara’ya ilerleyen izci kýzlar, köylü kadýnlar, gaziler, askerler... Hepsinin yüzü gülmektedir hepsi baþarmýþ olmanýn gururu içindedir, hepsi gelecekten umutludur. Ve sonra kamera Mustafa Kemal’e döner... Yutkeviç ayný filmde kamerasýný bir de Moskova’ya çevirir. Ekim Devrimi’nin baþkenti Moskova’nýn okullarýna, bale salonlarýna çevirir. Orada her þey durmuþ oturmuþtur. Herkes iþinde gücündedir. Devrim yerini çoktan evrime ya da her neyse ona býrakmýþtýr. Oysa Ankara devriminin coþkusu yaþamaya devam eder... Belgeselin künyesi ADI: Ankara, Türkiye’nin Kalbi Yapým Tarihi: 1934 Süresi: 135 dakika Formatý: 8 mm, siyah-beyaz Orjinal Ýsmi: Ankara, Serdce Tureckii Yönetmen: Sergei Yutkeviç ‘Bu film Moskova’da seyredilir’ deyip gece yayýný durdurdular TRT’DE, 1969 yýlýnda gece yayýn sorumlusu olan gazeteci Varlýk Özmenek, belgeselin yayýndan kaldýrýldýðý geceyi ve yaþadýklarýný þöyle anlattý: - Filmi bilen ve bulan kiþi benim. Sovyetler Birliði Elçiliðinden istedik onlar da filmin orijinalini bulup bize getirdiler. Filmin gösterildiði sýrada biz yayýn odasýndaydýk. Ben yayýn sorumlusu Mahmut Tali Öngören de Program Dairesi Baþkaný’ydý. Televizyon yayýnlarýný o dönemde Mithatpaþa Caddesi üzerinde bir apartmanda yapýyorduk. Filmin ortalarýna doðru TRT Genel Müdürü Adnan Öztrak stüdyoya geldi ve ’Bu film ancak Moskova’da seyrettirilebilir. Yayýný kesin’ diyerek yayýný durdurdu. Bu olay galiba dünya televizyon yayýncýlýk tarihinde de bir ilk oldu. Adnan Öztrak geldiði zaman ben anladým ki filmi bilmiyor. Oysa film Atatürk’ün ricasý üzerine çekilmiþti. Türkiye o zamana kadar 10. Yýl Marþý’ný bile bilmiyordu, bu filmle birlikte öðrendi. Þimdi bu marþ banka reklamlarýnda bile çalýyor. Öbür gün yer yerinden oynadý ve savcýlýk hareket geçti. Diðer gün de TRT Yönetim Kurulu toplandý. Mahmut Bey’in görevine ara verildi bana da disiplin cezasý verildi. Savcýlýk ise daha sonra takipsizlik verdi. - O dönem belgeselin yayýndan kaldýrýlmasý devrin yönetim zihniyetinin cehaletidir. Atatürk’ün ricasýyla Türkiye’nin diriliþini anlatan böylesine bir belgesele tamamen ideolojik bakýp, komünizmin propagandasýnýn yapýldýðýný ileri sürdüler. Ayrýca belgeselde görülen Rusça yazýlara bile tepki gösterdiler. Bu yazýlar neden gösteriliyor diye o dönem eleþtirilerde bulundular. - Film Cumhuriyet’in kurucusunun isteði üzerine yapýlmýþ ve dünya belgeselcilik tarihinde de önemli bir yeri var. Hem sinematografik anlamda, hem kültürel ve tarihsel olarak önemlidir. Bugün Çankaya’nýn sitesinde olmasý sadece olmasý gereken uygar bir davranýþtýr, uygar bir iþlemdir. |
||