|
||
| (1868 Nihzni Novgorod- 1936 Moskova) Rus oyun yazarı, romancı ve hikaye yazarı. Bir marangozun oğlu olan Gorki, anababasız kaldıktan sonra çocukluğunu büyükbabasının yanında geçirdi; 11 yaşından sonar geçimini aç ve evsiz olarak, çok zor koşullar altında çeşitli işlerde çalışarak sağladı; okumayı Volga’daki bir gemi aşçısından öğrendi, halkın çok zorlu yoksuk yaşamına yakından tanık oldu. Kazan Üniversite’ne girmek istediyse de bıraktı, onun yerine Kazan’da devrimci anlayışta insanlar bularak kentte ilk devrimci çevreyi kurdu, 1891’de yaşamsal gerçekleri yoğun inceleyebilmek için tüm Rusya’yı kapsayan bir geziye çıktı; 1892’de ilk hikayesini yayınladı, 1900’de “aylak” yaşama son verd romantic biçemden dönerek ilk gerçekçi romanlarını yazmaya başladı: Petersburg’da kurduğu Znaniye (Bilgi) Yayınevi’nden çağdaş yazarların (Andreyev, Bunin, Çehov, Kuprin, Serafimoviç) gerçekçi, devrimci yapıtlarını yayınladı; Marksçı düşünceye bağlanarak Sosyal Demokratik Parti’ye girdi; Marksçı bir dergide yayınlanan devrimci bir şiiri yüzünden tutuklandı, yazar olması dolayısıyla salıverildi.; verem hastalığına yakalanması nedeniyle Yalta’ya gitti, orada Çehov ve Tolstoy’la dostluk kurdu, ertesi yıl Rus Bilimler Akademisi’ne seçildi, ancak siyasal etkinlikleri yüzünden üyeliği Çar tarafından durduruldu. (Çehov ve Kerolenko karşı çıkarak akademiden ayrıldılar); 1905 Devrimi’ne etkin katılımı dolayısıyla 1906’da tutuklandı, bunun üzerine 1913’e kadar yurt dışında Birleşik Devletler’de ve Avrupa’da kaldı. Daha sonar Rus siyasal sürgünlerin yatağı olan Capri’deki evine çekildi. (Ana romanını burada yazdı.) Devrimci eylemlerle ilişkisini sürekli sürdürdü, bu arada tanrı-kuruculuk düşüncesine yakınlık gösterdi; 1913’te Rusya’ya döndü. 1917 Devrimi’nden sonar Lenin’I ve Bolşevikleri etkin biçimde destekledi. Rus edebiyatını yaşatmaya yönelik çalışmalara girişti. Yazarlar Evi ile Sanat Evi’ni kurdu, eğitim projeleri oluşturdu, Dünya Edebiyatı adıyla çok büyük bir yayın girişimini başlattı, yazarlara iş alanları yarattı, yasaklanmaları engelledi. 1932’de yeni kurulan Sovyet yazarlar Birliği’nin ilk başkanı oldu. 1934’te yazarlara (Rusya’da kurulmakta olan yeni yaşamı yansıtmak üzere gerçekçi biçemi humanist sosyalizm ilkesiyle birleştiren) toplumcu gerçekçi edebiyat yapmaları için çağrıda bulundu; yaşamını veremden yitirdiği görüşüne karşıt, Stalin’in buyrultusuyla öldürüldüğü görüşüne de yer verildi. Stalin’in gizli polis şefi Yagoda 1936-38 duruşmalarında Gorki’yi öldürme emir aldığını, kendi yargılanması sırasında “itiraf” etmiş olmakla birlikte, bu “itiraf” hiçbir kesin doğruluk kazanamadı. Eleştirel gerçekçi tiyatronun önde gelen temsilcilerinden ve toplumcu gerçekçi tiyatronun öncülerinden olan Gorki, başlıcalıkla 1917 Devrimi öncesinde insanların yaşamında yansımasını bulan toplumsal gelişim sürecini dramatic bir tarzda yansıtmış; toplumsal gerçekleri ve kişileri sürekli bir oluşum içinde vererek, tarihin nasıl tarih haline geldiğini göstermiştir. Sınıfsallığını kazanamamış kişileri olduğu kadar, sınıfsallaşma sürecine girmiş kişileri de ele almış, bu kişileri toplumsal koşulların bir toplamı olarak ortaya koyuşuyla, toplumun kendi karşıtlıklarıyla içine girdiği oluşum sürecini işçi ve emekçi sınıfların dünya görüşü açısından vererek, kişilerin toplumsal-tarihsel süreç içinde sınıfsal bireyler haline gelişlerini ve ancak böylelikle tarihteki yerlerini alarak insanlığa katılabileceklerini ortaya koymuştur. Toplumun çok çeşitli kesimlerinden insanları (capitalist tüccarlar, yorgun aydınlar, basit köylüler vb.) verirken, ezilen ve sömürülen insanların yanında yer almakla birlikte, insani-manevi içeriği çelişkili bütünlüğü içinde vermeye, toplumsal-yaşamsal gerçekliğin çelişkili özünü toplumsal koşulların birer ürünü olan kişilerde yansıtmaya çalışmıştır. Genelinde, devrimci romantikçilik ve humanism, humanist toplumculuk ve halka bağlılık, yan tutma ve nesnellik, eleştirel toplumcu gerçekçilik, çok yönlü anlatım ve çok katmanlılık, Gorki’nin temel edebi yaratım ilkeleri ve yöntemi olmuştur. Tiyatro Ansiklopedisi Aziz Çalışlar Kültür Bakanlığı Yayınları 262-64 ESERLERİ ROMAN: Foma (1899, 1983) Ana (1906, 1979) Halk Düşmanı (1907, Türkçe'ye "Yararsız Bir Adam" adıyla (1979) Matveya Kojemyakin (1910, 1984) Klim Samgin'in Hayatı (1936, 1975) Artamonovlar (1977) Küçük Burjuvalar (1901, 1967) ÖYKÜ: Yirmi Altı Erkek ve Bir Kız (1939) İtalya Hikayeleri (1911, 1970) OYUN: Ayaktakımı Arasında (1941, 1967) ANI-OTOBİYOGRAFİ: Benim Üniversitelerim (1941, 1986) Çocukluğum (1947, 1976) Ekmeğimi Kazanırken (1949, 1986) Tolstoy'dan Anılar (1919, 1967) Güncemden Yapraklar (1924, 1984) Lenin (1924-1936) "Türkçe'ye Gorki Lenin'i Anlatıyor" adıyla (1980) |
||
|
||
| Ana romanını unutamıyorum. Romanı okumamın hemen arkasından Ankara Birlik Tiyatrosu oyunlaştırmıştı. Gidip izlediğimde daha çok etkilendim. İşçi Pavel, köylü Ribin ve fabrikaya çörek satmak için giderken illegal bildiri sokan ana Pelegaiya... Artık böyle bir işçi sınıfı ve sınıf bilinci hiç bir zaman olmayacak... |
||
|
||
| Ana romanını ben de çok seviyorum.Çok değerli bir eser;ama çocukluğum da Maksim Gorki deyince aklıma ilk gelen,bende iz bırakmış eseri. | ||