|
||
“Yar yüreğim yar gör ki neler var YUNUS EMREBu halk içinde bize güler var” Yunus’un şiir bahçesinden işte bir beyit… Bu mısralarda da ne var? Tekrar soralım: Bu mısralarda ne yok? Bir soru daha soralım: Şiir sanatı bu mısralardan daha ötelere gidebilir mi? Yunus, bir söz büyücüsüdür. Söz söylemenin bir mucize olduğunu, yahut mucizenin söze dönüştüğünü görmek isteyenler Yunus’u okusun. Yunus, bir dil ustasıdır. Türkçe’nin doruklarına yükselmek isteyenler onun mısralarıyla kanatlansın. Yunus, bu şiirinde söze “Yar yüreğim yar” cümlesiyle başlıyor. Ne kısa bir cümle! Ne güzel bir cümle! Yedi yüz yıl ötelerden gelen bu cümleyi bugün kurmaya kalksaydık neyi değiştirebilirdik? Bu cümlede değiştirebileceğimiz bir şey yok. Yunus, dilin hayat damarlarını nasıl bulmuş! Buna şaşmamak mümkün mü? “Yar yüreğim yar” cümlesinin anlamı bizlere kolayca ulaşıyor. Onu anlamakta da hiç zorlanmıyoruz. Belki hemen anlamış olmamızdan dolayı bu “mucizeli cümle”yi bir kıyıya koyuyoruz. Fakat galiba, bu noktada, hata ediyoruz: Kıyletli taşları, mücevherleri çok severim. Çünkü onlar, insan dikkatinin bulduğu ve insanlığa sunduğu güzelliklerdir. Topkapı Sarayı’ndaki Kaşıkçı elmasını elime almak ve onun günün ışıklarıyla değişen pırıltılarını seyretmek isterdim. Fakat, ne önemi var? : Büyük kuyumcunun, Yunus’un “Yar yüreğim yar” cümlesi avuçlarımda ya! Kaşıkçı elmasından da parıltılı: Gelin şiirimizin Kaşıkçı elması olan bu cümlenin parıltılarını birlikte seyredelim: “Yar yüreğim yar” cümlesindeki “yar” sözünü nasıl anlamalı? Bundan daha basit ne var diyeceksiniz. Haklısınız, basit. Fakat cümlede iki “yar” kelimesi var! Varsa ne olmuş demeyiniz: “Yar” kelimesinin de Türkçe’de üç anlamı var! Matematikçiler bilir, bu durumda başımız derttedir: Önce tanımlarımızı yapalım, sonra cümleyi anlamaya çalışalım: “Yar” kelimesinin Türkçe’de üç anlamı olduğunu biliyoruz. Bunlardan sevgili anlamına gelenini kırmızı, “yarmak” anlamına gelenini yeşil, “uçurum” anlamına gelenini sarı ile gösterelim: Yar: Sevgili Yar: “yarmak” fiilinin ikinci tekil şahsı Yar: uçurum Bu üç kelimeyi sırayla yerlerine koyduğumuzda cümlenin dokuz ayrı anlamı olacaktır: Yar yüreğim yar: Sevgili yüreğim sevgili Yar yüreğim yar: Parçala yüreğim parçala (Tekrarla tezlik fiili) Yar yüreğim yar: Uçurum yüreğim uçurum Yar yüreğim yar: Ey sevgili, yüreğimi parçala Yar yüreğim yar: Ey sevgili, yüreğim bir uçurum Yar yüreğim yar: Parçala yüreğimi ey sevgili Yar yüreğim yar: Parçala yüreğimi uçurum Yar yüreğim yar: Uçurum yüreğim sevgili Yar yüreğim yar: Uçurum yüreğimi parçala Her kelimenin hem mecaz anlamları hem yan anlamları olduğunu düşündüğümüzde bu cümlenin pek çok anlamı olduğu kolayca anlaşılır. Fakat diyeceksiniz ki bu kadarı da zorlama olmuyor mu? Evet, zorlamadır, bu anlamlardan çoğunun Yunus’un da aklından geçmediğini kolayca tahmin edebiliriz. Öyleyse onları niçin tespit ettik? Cevabı basit: Yunus’un dilinin dilin imkanlarını ne kadar ustalıkla sergilediğini göstermek için. Yine diyebileceksiniz ki Yunus’un beyti “parçala yüreğim parçala” anlamındadır. Bu doğrudur, Yunus bu beyitte, her şeyden önce, açıkça “Hiç durma, yüreğimi yar, parçala içinde neler var gör.” demek istiyor. Beyti bir bütün olarak düşündüğümüzde Yunus her şeyden önce bize şunu söylüyor: “Halk içinde bazıları benim gibi âşıklara gülüyor. Onların bize gülmesi yüreğimizin içindekileri bilmemelerindendir. Sen beni anlamak istiyorsan, hiç tereddüt etmeden yüreğimi yar, parçala. Yüreğimdeki sevgiyi ve sevgiliyi görünce her şeyi anlayacaksın. Bize gülenler, bizi anlamayanlardır.” Yunus’un bu sözünün temel anlamı budur. Yunus bu temel anlamı, dili âdeta sihirli bir şekilde kullanarak çeşitli temel ve yan anlamlarıyla taçlandırmıştır. Bütün bu yan anlamların ayrıca zengin tasavvufî çağrışımları da vardır. Okuyucuya düşen görev, mümkün olan bütün anlamları hissetmeğe çalışmaktır. Yunus’un şiiri, biz tam anladık dediğimiz anda sonsuz hayal bahçelerine açılır ve Türkçe orada büyülü çiçeklerini bize sunar. R. Filizok |
||
|
||
| Yunus demek istemiş ki; "parçala yüreğimi yar, bak içinde sen var, yar var birde yara var. yar bana, derman ola yaram sana..." |
||