Arıların "dans" dillerini ilk keşfeden, bu buluşuyla 1973 nobel ödülünü alan Karl von Frisch'tir. Bu bilim adamı, yeni besin kaynakları bulan bir arının kovana döndüğünde, kovanın önünde özel bir "dans" yaptığını göstermiştir. Bu özel dans daha sonra diğer arılarca tekrarlanmakta ve ardından hepsi, söz konusu besin kaynağının, mesela çiçek açmış bir ağacın bulunduğu yere yönelmektedir. Besin kaynağıyla kovan arasındaki mesafe 50 m'den fazlaysa, "dans" şablonu, yassı bir sekiz şeklinde olmaktadır. Dans sırasında, sekiz sayısını oluşturan iki yarıçemberi ayıran çizgiyi çizen arı, gövdesinin arka kısmını hızla oynatmaya başlar. Von Frisch'e göre kovanın dikey yarıçapları üzerinde, bu "oynak yol"un doğrultusunun, düşeyle yaptığı açı, besin kaynağının yönünü belirtmektedir. Gerçekten de bu, iki doğrunun yaptığı açıya denk düşer: biri, kovanla besin kaynağını birleştiren doğru, ikincisi, kovanla Güneş'in güney açısı noktasından geçen doğrudur. Kovanla kaynak arasındaki mesafeyse, dansın hızıyla belirtilir. Von Frisch'in varsayımı, bilgisayar tarafından yönlendirilen ve dansı taklit eden bir mikrorobotla tartışılmaz bir şekilde kanıtlanmıştır.
Arıların bu durumda önemi simgesel bir dil kullanmalarından ileri geliyor. Örneğin köpek bir tehdit mesajı vermek istediğinde dişlerini gösterir ya da hırlar, ya da oyun oynamak istediğinde vereceği zararın oyun olduğunu belirtmek için gövdesini öne doğru eğer. Bunun tersine arıların türdeşlerine besin kaynağının yerini göstermesinde, işaret ile mesaj arasında artık hiçbir gözle görülür ilişki yoktur. İletişim, sembolik niteliktedir.
Bu durumda dil doğal bir yeti değildir diyemeyiz. O halde arı da doğal değildir dememiz gerekir. Dil, duyguları kaçınılmaz olarak hapseder de diyemeyiz. O zaman arılar bu yetilerini duygularını ifade etmek için de kullanırlardı. Ama buna gerek duymadan yaşayabiliyorlar. Özgür bir toplumda dilin nerde başlayıp nerede biteceği bir kontrole tabi olmayacağı için ve özgürlük dile teslim edilemeyecek kadar önemli olduğu için ben şahsen dilin doğrudan sonucunun tahakküm olacağını da düşünmüyorum.
|