|
||
| Deniz Kirliliği Nedir? Denizdeki biyolojik hayatın verimliliği ve sürekliliği suda oksijen ve ısı miktarı ile su ısısına bağlıdır. Bu üç fiziki kısmı belirleyen en kritik kısım ise yüzeyin ilk milimetreleridir. Bu bölgenin önemini şu şekilde açıklayabiliriz. a-Suda oksijenin büyük çoğunluğu direkt olarak atmosferden gelir. Atmosferdeki oksijen miktarının sudan daha fazla olması nedeni ile aheste aheste atmosferdeki oksijen deniz suyu içinde çözülür ve akıntılar sayesinde denizin farklı derinliklerine dağılır. Bu atmosfer ile deniz arasındak i oksijen değişimi ise deniz yüzeyinde gerçekleşir. b-Sudaki besin zincirinin en alt tabakası olan zooplanktonlar ve phitoplanktonlar fotosentez ile beslenir. Fotosentez için en gerekli öğelerden birisi ise güneş ışığıdır. Denize giren güneş ışığının önüne ne kadar az bariyer çıkarsa,güneş ışığı daha derine inebilir. Yani deniz yüzeyi ne kadar berrak ve temiz ise güneş ışığı da o kadar derin bölgeye ulaşabilir. c-Deniz suyu sıcaklığı da eko-denge açısından çok önemli bir unsurdur. Deniz suyu ısısını hemgüneş ışığından hem de atmosferden alır. Atmosferle temas eden deniz yüzeyi atmosferin ısısını emer. Bu ısı alışverişinin miktarı ise deniz yüzeyinin ilk milimetrelerindeki temizliğe bağlıdır. Denizlerdeki kirlenme en yoğun deniz yüzeyinde görülür. Yukarıda açıklanan nedenlerle bu bölgede görülen aşırı kirlenme denizlerin soğuma kapasitesini zayıflatmakta,hava ve güneş ile temas etmeyen denizde eko-denge bozulmaktadır. Böylece denizlerin gelecekteki potansiyeli yitirilmektedir.  alıntı |
||
|
||
| Denizin Kirlenmesine Yol Açan Kaynaklar Su doğal durumda pek çok çözünmüş madde,parçacık ve canlı organizma içerir.Evlerde ve sanayide kullanılan suya çeşitli kimyasal maddeler de karışmıştır.Sulara karışan atıklar çok çeşitlilik gösterse de, başlıca inorganik bileşenleri şunlardır: Sodyum,kalsiyum,magnezyumklorür,nitrat,nitrikbikarbonat,sülfat,fosfat.Zararlı organik bileşikler ise çok çeşitlidir ve tümü bilinememektedir.Buna karşılık belirlenmiş olanları,böcek ilaçları,deterjanlar,fenollu maddeler ve karboksilli asitlerdir.Organik ve ısıl atıklar gibi çeşitli kirleticilerin zararlı etkileri doğal süreçlerle ortadan kalkabilir ya da azalabilir. Suları kirleten etkenleri etki dereceleri ve önemlerine göre sıralayacak olursak ilk sırayı,evlerden,ticaret ve sanayi kuruluşlarından kaynaklanan kanalizasyon atıkları alır.Sulardaki organik atıkların başlıca kaynağı kanalizasyon sistemleridir. Su da çok büyük miktarlarda yoğunlaşmadıkları sürece bu maddeler ,bakteriler ve öteki organizmalar tarafından kararlı inorganik maddelere dönüştürülebilir. Bu kendi kendini arıtma süreci sudaki oksijenin yardımıyla gerçekleşir.Fakat, eğer organik madde miktarı çok fazlaysa , yeterli oksijen olmadan arıtım kötü kokulara yol açabilir. Sanayiinin hızlı ilerlemesiyle bir dizi kirleticiler kanalizasyon atıklarını aşan sanayi atıkları ortaya çıkarmıştır.Özellikle, kağıt,kimya,petrol ve demir-çelik su kirliliğinde en önemli rol oynayan sanayilerdir. Plastik üretiminde kullanılan poliklorodifenil,insan,hayvan ve bitki yaşamı için büyük tehlike oluşturmaktadır.Bu madde canlı hücrelerde birikip, besin zinciri içinde yoğunlaştığından, insana gelinceye kadar birikimi tehlikeli boyutlara ulaşmaktadır.Tarım ilaçları, böcek öldürücüler ve kimyasal gübreler de suların kirlenmesinde etkilidirler. Enerji santralleri de yoğunlaştırma/ soğutma amaçlı olarak doğal kaynaktan aldığı suyu sıcaklığı artmış olarak kaynağa geri boşaltır.Bu ısıl kirlenme sonucunda biyolojik ve kimyasal tepkimeler hızlanır ve çözülmüş oksijen miktarı hızla artar.Suyun sıcaklığı, balıkların yaşamasına olanak vermeyecek düzeye yükselebilir; bu durum , zararlı alglerin gelişmesine de ortam hazırlayarak besleyici madde artıkları , deterjan, kimyasal gübre ve insan atıkları gibi kirleticilerin etkisini çoğaltır. Sonuçta atık ısı göllerdeki ötrofikasyonu- fosfat kirliliğini- hızlandırır. Su önemli bir taşıyıcıdır.Tarım artıkları ırmaklardaki kanalizasyon sularıyla ve sanayi artıklarıyla birleşirler.Bazı organik kirleticiler ırmak yatağına çökerek bir çamur örtüsü oluştururlar. Ancak artıkların çoğu , ırmak sularıyla göllere , sığ denizlere ve koylara taşınırlar. Söz konusu yörelerin en verimli sular olmasına karşılık, deniz akıntılarına açık olmayan alanlarda balıklar ve deniz canlıları büyük ölçüde zarar görürler. Günümüzde insanoğlu derin denizleri bir çöplük olarak kullanmaktadır. Tankerlerin boyu ve hızı arttıkça yoğun deniz trafiği yüzünden kazalar sıklaşmakta, dolayısıyla kirlenme tehlikeli boyutlara ulaşmaktadır. Denizaltında bulunan madenlerin işletmeye açılması, petrol kuyularının çalıştırılması, çeşitli bölgelere yeni kirlenme sorunları ortaya çıkmaktadır.Ulaşım kolaylığı bakımından petrol depolama tesisleri genellikle deniz kıyılarına ,limanlara yakın yerlere kurulmaktadır.Petrol arama kulelerindeki patlamalar da kıyılarda kirliliğe yol açabilmektedir.Tankerlerdeki ve petrol arama platformlarındaki kazalar,deniz yüzeyinde petrol örtülerinin oluşmasına neden olur.Böylece biyolojik özelliği değişen,olumsuz yönde etkilenen sularda canlı yaşam zarar görür.Denizlerin kirlenmesinde ve su canlılarının yaşamlarının tehdit altında olmasında petrol atıkları çok büyük öneme sahiptir.Bütün ham petrol ve türevleri deniz canlıları üzerinde zehirleyici etki gösterir.Tek hücreli bitkisel canlılar (fitoplanktonlar) çok hassastırlar.Çok düşük oranlardaki petrol bile onların ölümüne yol açmaktadır.Besin zincirinin ilk halkası olan bu canlıların ölümü bunları yiyerek yaşamını sürdüren ikinci halkadaki canlıların ve daha sonrada balıkların ölümlerine doğru gitmektedir.Atık petrolün oluşturduğu yağ tabakası da deniz kuşları için ölüm habercisidir. Rafineriler gibi kimya sanayii kuruluşları , sıvı atıklarını doğrudan doğruya ırmaklara oradan da denizlere aktararak kirlenmeye yol açarlar( Türkiye’de Batman ve Kırıkkale Petrol Rafineleri dışında diğer bütün rafineriler deniz kıyısında kurulmuşlardır).Kırıkkale’ de bulunan Orta Anadolu Petrol Rafinerisi de Kızılırmak yakınındadır. Kıyıya yaklaşan petrol tankerlerinden kaza sonucu dökülen petrol kıyı sularını büyük ölçüde kirletir. Denizlerdeki kirlenmenin en büyük etkenlerinden biri , sanayi atık ve artıkların genellikle hiçbir arıtma işleminden geçirilmeden ırmaklara boşaltılmasıdır.Irmakların sularında gübre, işlem görmüş ya da görmemiş kanalizasyon , azot veya fosfat bileşikleri gibi ağır ve zehirli kimyasal maddeler , kadmiyum , civa ve kurşun gibi zehirli metaller , maden yataklarının bu atıklarda bu maddelerin ne ölçüde zararlı olduğu tam bilinememekle birlikte , büyük miktarda civa içeren sulardan avlanan balık ve benzeri ürünleri yiyen kişilerde ölüm olaylarına ve sinir sisteminde kalıcı bozukluklara rastlanmaktadır. Ayrıca , sudaki asılı parçacıklar , öteki maddeleri soğutarak bakteri gelişimine ve başta DDT gibi böcek öldürücüler olmak üzere , pek çok zararlı maddenin dip çamurlarında (sedimentlerde) çökelmesine yol açar.Bütün bunlar zehirli planktonların çoğalmasına ve deniz suyunda oksijen yüzdesinin tehlikeli oranda azalmasına yol açmaktadır. Özetleyecek olursak;denizler evsel,tarımsal ve endistürüyel sebeplerle hızlı bir şekilde kirletilmektedir. Organik ve in organik atıkların oluşturduğu asılı tanecik tabakaları güneş ışığının derin sulara ulaşmasını engelleyerek canlıların yaşamasını tehlikeye düşürür. |
||
|
||
| Başlıca Kirlenme Sebepleri: 1. Tarımsal faaliyetlerin sonucu 2. Toprak erozyonundan(doğal kayma veya yapay olgular sonucu) 3. Bitkilerin çürümesinden kaynaklanan kirlenmeler 4. Hayvansal artıklar 5. Tarımsal mücadele ilaçlarından kirlenmeler 6. Endüstriden kaynaklanan kirlilikler 7. Kimyasal kirlilikler 8. Fizyolojik kirlilikler 9. Biyolojik kirlilikler 10.Atmosferik kirlenmeler 11.Zehirli varil veya tehlikeli atıkların gizli gizli gömülmesi veya atılmasından kaynaklanan kirlenmeler 12.Yerleşim alanlarından gelen kirlenmeler 13.Rüzgar tesiri ile taşınanlar 14.Ulaşım ile(toprak ve su-yeşil örtü kirlilikleri 15.Endüstri ve evsel atıkların(lağım),dere,göl,gölet ve yüzey sularına direkt bırakılması ile 16.Bulaşıcı hastalıklı iğne ve kan-irin torbalarının sulara atılması ile uzak mesafelere kirliliğin taşınma olayı 17.Dış kaynaklı kirliliklerin sularla değişik yönlere yayılması 18.Katı çöplerin ham sulara bırakılması ile eriyik oksijen miktarlarının aşırı şekilde yok edilmesi ve suyun oksijensiz kalması sonucu gibi başlıklar halinde özetlemek mümkündür. |
||