|
||
| Bir Rejinin Evreleri/Bertolt Brecht Tiyatro Çalışması Kitabından... 1)Oyunun Çözümlenmesi Oyunun hangi değerli bilgileri ve etkileri getirdiğini incelemek.Oyunun öyküsünü yarım sayfalık bir özet içinde yoğunlaştırmak .Sonra öyküyü tek tek olay bölümlerine ayırmak ,dönüm noktalarını , yani öyküyü sürdüren önemli olayları saptamak .Ardından olaylar arasındaki bağlantıları ,olayalrın kurgusunu incelemek. Öykünün anlatımını kolaylaştıracak ve toplumsal anlamını açığa çıkaracak araçları ve yolları düşünmek. 2)Çevre Düzeninin İlk İrdelenişi Çevre düzeni için temel fikir .İnceleme : Birlikli bir çözüm var mı? Tek tek sahnelerin ve ya perdelerin dekorları .Öykünün bölümlerini , gruplamaları ve ana figürlerin tutumlarını veren sahne eskizlerinin yapımı . 3)Rol Dağılımı Mümkünse baştan kesinlememek .Oyuncuların çeşitli rolleri oynama isteklerini gözetmek.Tiyatrolarda gerçekçi olmayan alışılmış uygulamalardan kaçınmak. 4)Okuma Provası Oyuncuların, ifade ve karakter vermeyi en aza indirerek ,bilgilenme okuması yapmaları .Oyun çözümlemesinin ortaya serilişi. 5)Yerleştirme Provası Esas olaylar yaklaşık ve geçici yerleştirmeler ve hareketlerle tasarlanır .Kimi noktalarda ince provaya girilir .Oyuncular içlerinden geleni prova etme olanağını bulurlar.Cümlelern tutumlar ve tavırlarla birlikte vurgularına değinilir.Karakterler biraz belirlenebilir ,ama öylece sürmesine bakılmaz. 6)Dekor Provası Bir an önce dekor yapımına geçilebilmesi için ,yerleştirme provalarında edinilen deneyler ışığında dekor taslakları sahnede sınanır;çünkü oyuncular bitmiş dekorda oynama olanağına ne kadar erken kavuşurlarsa o kadar iyidir.Ancak buradan sonra oyun için gerekli her şey (duvarlar , kulisler ,kapılar,pencereler vb) kullanılabilir biçimde konmalıdır.Artık aksesuarsız provada yapılmaz. 7)Ayrıntı Provaları Oyunun bütününün en sonda alacağı tempo dşünülmeksizin her ayrıntı kendi başına çalışılır.Oyuncu öteki oyuncularla ilişki içinde kendi figürünün tutumunu oluşturur ve karakterini tanır.Ana olaylar az çok biçimlenince "geçişler"in özel bir incelikle provası yapılır. 8)Toplu Provalar Ayrıntı provalarında tek tek ayrılarak işlenmiş olan öğeler bu kez topluca akışa kavuşturulur. Burada sorun henüz tempo değil ,sürekliliktir ve ağırlıkların dağılımıdır. 9)Kostüm ve Makyajın Saptanması Gruplamalar belirmiş ve figürlerin karakterleri ortaya çıkmışsa ,kostümler ve makyajlar üstünde durulur ve yapıma verilir.Yüksek topuklar ,uzun etekler ,paltolar ,sakallar ,vb,baştaki provalarda sınanmak için kullanılmıştır. 10)Genel Kontrol Provaları Oyundaki toplumsal değer taşıyan bilgi ve etkilerin sahnede yansıyıp yansımadığı, öykünün tam ve zevkli olarak dile gelip gelmediği ve dönüm noktalarını gerçekleştirip gerçekleştirmediği bir daha gözden geçirilir.Burada ,bir çeşit sonda, büyüteç ve törpü çalışması yapılır .Bu aşamada da fotoğraf çekimleri üzerinde gruplamaların kontrol edilmesi önerilir. 11)Tempo Provaları Artık temponun saptanmasına gelinmiştir.Sahne süreleri belirlenir .Tempo provalarının kostümlü yapılması önerilir, çünkü kostümün yavaşlatıcı etkisi vardır. 12)Esas ve Genel Provalar 13)Tespit Provaları Oyunun suflörsüz olarak, değinmeler ve tavırlardan ibaret çok hızlı akış provası yapılır. 14)Ön Oynanışlar Seyirci tepkisinin ölçülmesi.Olabildiğince ,bir işyeri çalışanları ya da öğrenciler ,gibi ,tartışma olanağı veren seyirci ilintisi kurulmalıdır.Ön oynanışlar arasında ,sonuçların değerlendirildiği düzeltme provaları yer alır. 15)Prömiyer Bu oyunda ,oyuncuların kontrolden uzak serbestçe hareket edebilmeleri için rejisör bulunmaz. |
||
|
||
| Oyun metninin önce doğaçlamaları da içeren serbest bir çalışma ortamında çözümlenmesi ve genel olarak teatral havasının ortaya çıkarılması aşamasında aslında oyuncu oyununda etkisini bilinçaltına yerleştiriyor yani bir nevi oyunculuk terapisiyle o oyunu içine emiyor.Bu açıdan provaların kendisi kadar zevkli ve kişinin oyunculuğu tatmin edici çalışmalar. Dekorlar ve kostümler nasıl oynayacağınızı da belirliyor.Sadece kullanım olanaklarıyla sınırlaması açısından yani yukarda belirtildiği gibi örneğin topuklu ayakkabı tarzında güçlük yaratabilecek biı aksesuardan dolayı değil, sırf kostümünüzün rengi dahi rolünüze vurgu yapışınızı,yansıtışınızı,dışa kapatışınızı,bitirişinizi ve başlangıcınızı etkileyebilir. Öte yandan baştan tamamen hazır bir sahnede oynamak rolünüzü soyutlayıp zihinsel olarak onu derinlemesine kavramış olmanızı engelleyebilir. Prömiyer de rejisörün oyununu terketmiş olması bana trajik ama onurlu geliyor. |
||
|
||
| Tiyatroda tekleyen bir oyuncu çok üzer beni başımdan kaynar sular boşalır adeta. Belki rejisörler bu duyguyu yaşamamak için bulunmuyorlardır prömiyerlerde ne dersin Buz? | ||
|
||
| Ama oyunu bırakıp gitmek de yönetmenin içinde başka türlü bir katliam yaratıyor olmalı.Onların eserlerini sonuçlandırıp da görmeyi reddedebilme güçlerini takdir etmemek münkün değil. Mesela sen orada değilken oyunun, yani o senin canın olan şeyin kendi başına nefes aldığını bilmekten dolayı ne hissedersin? 
|
||
|
||
| Bertold Brecht le Haldun Taner 'in hayatını bir ödevden dolayı incelerken tanışmıştım. Yabancılaşma Tiyatrosu ....... İyki de karşılaşmışım. ... Sevgiler ....... |
||
|
||
| Çin tiyatrosunda oyuncunun rolüyle özdeşleşmeden ,rolünü ona yabancı bir tavırla yorumlamasından Brecht'in çok etkilendiğini okumuştum.Dışavurumculuk, Marx'ın yabancılaşma teoremi ve diğer şeylerin yanısıra. Çünkü sen kendini oluşturuyorum sanarken sana dair her şeyin kararı dışarıdan alınıyor ,sen nasıl yeryüzüne akraba olduğunu sanabilirsin ki...diye Brecht'in özellikle ilgisini çeken insana dair hasta yanlardan biri özetlenebilir sanırım. |
||
|
||
| Bu Çin Tiyatrosu nun ne çok ilginç yanları var. "Karanlıkta Komedi" oyununu izlemişmiydin bilmiyorum ama geçen sene Ankara Devlet Tiyatrosu oynamıştı. Orada da eski bir Çin tiyatrosu ndan alınan bir senoryoya göre ışıklar sahneyi parlatırken oyunda bir karanlık atmosferi canlandırıp ardından ışıklar söndüğünde izleyiciye oranın aydınlık olduğu anlatılmaktaydı. sevgiler..... |
||
|
||
| Üstelik bu eski bir çin tiyatrosundan alınan bir senaryo.. Sembolik gücü çok yüksek ve söz konusu doğu olunca insan neredeyse şaşırmamalı.
|
||
|
||
| Bir de şunu sormak isterim bizde niye Yabancılaşma tam anlamıyla yansıtılmadı . Ya da bana mı öyle geliyo ? Yani hala klasik tiyatroya sımsıkı halatlarla bağlıyız. | ||
|
||
| Bizde tiyatro özellikle klasik görüntüsünün en standart biçimiyle ya da bireysel tiyatro denemeleriyle sınırlı sanki.Belki de bu oluşumlar yaşanırken içinde olmadığımız için. Ancak Beckett üzerine örneğin Stüdyo Oyuncularının iyi çalışmaları var.
|
||