|
||
| 16. yy. ortalarıyla 17. yy. sonları arasında Batı Avrupa'da etkinlik kazanan bir ekonomik doktrin. Merkantilizmin doğuşunun temelinde ulusal devletin ortaya çıkması, uluslararası ticaretin gelişmesi ve ticaret sermayesinin güç kazanması bulunmaktadır. Merkantilistlerin üzerinde en çok durdukları konuların başında, bir ülkenin serveti ya da zenginliğiyle dış ticaret bilançosu arasındaki ilişki gelmektedir. Ulusal ekonominin gösterdiği gelişmenin farkına varan merkantilistler, devletin ulusal zenginliği maksimum kılmak amacıyla ekonomik faaliyetlere müdahalesini savunmuşlardır. Bu doktrine göre altın ve gümüş gibi değerli madenler, bir ülkenin siyasi ve ekonomik gücünün başlıca kaynağıdır. Merkantilistler dış ticaret politikasının amacının, hazinenin altın ve gümüş varlıklarını arttırması olduğu görüşünden hareketle, ihracatın özendirilmesi, sanayide yerli hammadde kullanımının sağlanması için, hammadde ihracatının yasaklanması, ithalatın yüksek gümrük vergileri ve yasalarla kısıtlanması gibi önlemlerin savunucusu olmuşlardır. Merkantilistler ayrıca güçlü ulusal deniz ticaret filolarının kurulmasına da büyük önem vermişlerdir. Müdahaleci ve korumacı bir ekonomik politikanın savunucusu olan merkantilist uygulama ve teorideki etkinliği, sanayi devriminin gerçekleştiği 18. yy. sonlarına kadar azalarak sürmüştür. Ödemeler bilançosu fikrini geliştirerek ihracatın ithalatı karşıladıktan sonra bir fazlalık vermesini ve ülkeye değerli maden sağlanmasını amaçlamışlardır. Bunun için, merkantilist programın bir parçası olarak hükümetler, ihraç endüstrilerinde büyük yatırımların yapılmasını teşvik etmişler, içte üretilebilecek malların ithalini kısmak için yüksek gümrük duvarları kurmuşlar, yerli endüstri tarafından kullanılabilecek yerli hammaddelerin ihracatını yasaklamışlar, nitelikli işçilerin göç etmesine engel olmuşlar, nitelikli işçilerin yurt dışından ülkeye gelmesini teşvik etmişler, değerli madenlerin yabancılara satılmasını yasaklamışlardır. Ülkelerin büyük bir kısmında benzer tedbirler alındığı ve bir ülkenin altın kazancı, diğer bir ülkenin altın kaybına neden olduğu için, merkantilist politika her ülkede başarıya ulaşamamaktaydı. Ticarette kıyasıya rekabete girişilmişti. Başarılı olan ülkede, merkantilist politikalar, ülke kaynaklarının tam istihdamını sağlamakta ve hızlı bir ekonomik büyümeye olanak vermekte idi. İngiltere’de merkantilist yazarlar, genel olarak tüccardı ve yazıları kısa risaleler halinde yayınlanıyordu. Merkantilizmin Alman-Avusturya kanadına "kameralizm" adı verilmiştir. Yazarları, hükümet danışmanları, kamu yöneticileri ve bazı hocalardı. Bunların yazıları kitap halinde yayınlanmıştır. Ticari genişlemeden çok sanayileşmeye ağırlık vermişlerdir. Amaçları yerli sanayii geliştirmek ve kendi kendine yeterli bir ekonomi yaratmaktı. Von Hornigk gibi kameralistler, belirli sanayilerin himaye edilmesini ve sübvansiyonunu savunmuşlardır. Fransız tipi merkantilizme "colbertizm" adı verilmiştir. Fransa’da merkantilizm, Jean Baptiste Colbert’in buyruğu altında yetişmiş memur kadroları tarafından yürütülmekteydi. Fransa, devlet kontrolünü ve müdahaleyi aşırı derecede uygulamış, fakat sağladığı başarı kısıtlı olmuştur. KLASİKLER ÖNCESİ PARA MİKTARI VE FAİZ KURAMI Jean Bodin ve Merkantelizm Rönesansla deniz, kara ticareti canlanmış, para miktarını arttırma yolları aranmıştır. 16. yüzyılda Güney Amerika yerlilerinin Tanrının pisliği dedikleri 24 ayar som altın İspanyol ve Portekizli denizciler tarafından geride yüzbinlerce ölü bırakarak İspanya ve Portekize taşınmıştır. Zacetecas ve Potori de keşfedilen gümüş madenler, gümüş üretiminin artması fiyatlarının düşmesine neden olmuştur. Jean Bodin (1530-1596) ve para miktarı 16. yüzyılda Fransa kralı para içindeki kıymetli maden miktarını azaltarak daha fazla para basma yoluna gitmektedir. Bunun nedenleri arasında;Altın ve gümüş yeteri kadar üretilmemekte genişleyen ticarete cevap verememektedir.Paranın içindeki değerli maden miktarının düşürülmesi krala daha fazla para sağlamaktadır. Borçlu olan kral iktidarı daha az kıymetli maden vererek borcundan kurtulmaktadır. 1511’de örrneğin 100 liralık borcu 2100 gr gümüşle karşılarken 1580’de 1150 gr gümüş yeterlidir. J. Bodin fiyat artışlarının üç kaynağı olduğunu söylemektedir; 1)Piyasada çok miktarda altın ve gümüş vardır. Güney Amerika da yağmalanan İspanya’ya taşınan altınlar oradan Fransa’ya geçmiştir. Ayrıca 1557’de gümüş işletme tekniğinde, bunun civa karışımı arttırılması yolunun bulunması gümüş üretimini 5 misli arttırmıştır. İspanya’da Sevilla şehri altın merkezi olmaktan çıkarak gümüş merkezi olmuştur. 2) Piyasaya tekellerin hakim olması Fransa’da fiyat yükselmesi nedenleri arasında kısmen tekellerin tek yanlı fiyatlarını tespit etmesi olayı da vardır. 3) Aristokrasinin fiyatı yükselen malları tercih etmesi Fransa’da J. Bodin fiyatların yükselmesi nedenlerinden birinin, Kral ve çevresi sevdikleri eşya fiyatlarının yükselmesinden etkilenmediklerini bilakis bunu zevkle karşıladıklarını ileri sürmektedir. Merkantelistlerin Ekonomi Hakkındaki Görüşleri Nüfusu arttırmak Para miktarını çoğaltıp ticareti geliştimek Fiyat yükselmeleriyle dışarıya mal satışından daha fazla kazanç sağlayan tüccarlara daha fazla para kazandırmak Faiz oranlarının düşmesi, bol paranın piyasada dolaşması sonucu olacaktır. İngiliz ekonomisti Willian Petty (1623-1687) para miktarının artışı faiz oranlarınnı düşmesine bağlayacaktır. Değerli madenleri ülkeye toplamak, bunu ister kuvvetle ister ticaret ve sanayiyi kullanarak sağlamak Bu nedenle mamul madde satıp, hammadde ithal etmek gerekmektedir Yukarıdaki hedeflere ulaşmak için Merkantenistler, emperyalizm, sömürgecilik yapma, sömürgelerden ucuz hammadde sağlama oraya mamül madde satma içerde nüfusu arttırarak iş gücünü bol tutma az ücret verme, gıda maddeleri fiyatlarını düşük tutma gibi yollara başvurmuşlardır. *derlemedir |
||