|
||
| Alaturka tuvaletler alafranfga tuvaletlerin icatindan oncedir. Alaturka tuvaletleri icat eden de Osmanlidir. Osmanlidaki Alaturka tuvaletlerin dogu roma imparatorlugu donemindeki tuvalet ve lagim sistemine bagli olarak gelistirildigi kuvvetli bir ihtimaldir. (bu bilgi sadece varsayim) Ancak Romalilar bu sistemi anadolu topraklarindan almis, yani Etrusklerden almis ve gelistirmislerdir. Dogu Roma imparatorlugundaki "alaturka" tipi toplu tuvaletlerin en guzel ornegini Efes antik sehrinde gorebilirsiniz. Tuvalet herseye ragmen soylu ve zenginlere ait bir kultur olarak yerlesmis. Yani Osmanlida olsun Avrupada olsun, "yaygin kullanim" terimi ancak saray, kale ve soylu ve zengin evlerini kapsar. Burada bahsedilen Osmanlidan Rusya ve Bati Avrupa`ya yapilmis etkinin anlami sudur: Osmanli soylu ve zenginlerinin Rusya ve Bati Avrupa`daki soylu ve zenginlerine yaptigi etkidir. Hal Osmanlida ve Turkiye`de boyle, peki Avrupa ne durumda? Avrupa`da saraylarda tuvaletler olusturulmamis demek dogru olur. Hatta yuzyillarca goz ardi edilmis bir sistem olmus. Louvre sarayinda krallik doneminden kalan herhangi bir tuvalet yoktur. Lagim sistemi ise Italya (ozellikle Venedik) haricinde kuzey ve bati avrupa ulkelerinde endustriyel doneme kadar yoktur. Arap yarimadasi, Kuzey Afrika ve Dogu Avupa ise, zaten Osmanlinin parcasi oldugu icin, bizim kultur mirasimizdan pay aliyordu.Amerikada ilk borulama sistemi ile temiz su ile pis suyu ayirma islemi Filadelfiya eyaletinde 1802`de gerceklesmistir. Uzakdogu Tuvalet kulturunde Avrupa`dan ileride olmustur her zaman. Orta asya ulkelerinde kimi yerde Budizm, kimi yerde islamin etkileriyle tuvalet ve su ile temizlik ogeleri yuzyillarca yerlesmis, ama bu yoreler hakkinda bilgiler zayif. Afrika ve Avustralya`daki tuvalet kulturu, uzun zaman boyunca somurge olduklari icin bati Avrupaninki ile aynidir. Bunun yani sira osmanli`daki sistemin avrupa`ya yansimalari ozellikle endustriyel doneme girildiginde buyuk olmustur. Ornek olarak halen bati avrupa`da eski binalara girdiginizde eski tip tuvaletleri gorebilirsiniz. Eski derkende Fransa`da mesela cok eskiye gitmenize gerek yok 1930 1940`larda yapilan binalarda sadece ortak kullanimda olan alaturka tuvaletler bulunmaktadir. Birde tabii soylemeye gerek duymuyorum ama, hadi soyliyim, bati avrupada her kentte lagim 20. yuzyil baslarina kadar sokaklarin ortasindan, insanlarin yurudugu yerlerden akarmis (Camus`nun unlu veba romani akliniza gelsin, fareler sehri niye basarlar ki  ).Taki sehir planlamasinda, ve alt yapi calismalarinda buna son verilene kadar boyle gitmis. Ilginctir ama tuvalet kulturu roma imparatorlugu ve osmanligi imparatorlugu sayesinde avrupada yer bulmustur. Ozellikle Istanbul`un avrupa yakasi Roma imparatorlugundan kalan altyapinin yararlarini cok cok gormus. Bu altyapiyida sonradan avrupada kullanan nadir imparatorluklardan birisi olmus. Roma imparatorlugu cokus ve 20inci yuzyil avrupasina kadar gecen, ara donem biraz icler acisi avrupa icin. Zaten karanlik donem diye adlandirilir, ne ilim vardir ne irfan ne de para. Degil lagim sistemi kurmak halkin acliktan olmemesi icin calisilmis hep. Kuvvetli osmanli imparatorlugunun hem akdeniz hemde dogu avrupadaki hukmu yaninda bati Avrupa hep kendini korumak icin calismis bu donemde. Amerikanin kesfi, zenginlik umidi versede, bunu hicbir zaman saglamamis. Dolayisiyla boyle buyuk altyapi insaatlar icin parada (yani altin) olmamis. Bunun yerine kucuk formuller gelistirilmis, daha cok mekanik tasinabilir formullermis bunlar. MEshur Ajax koltugu ingilterede koku yapmayan tuvalet olarak soylulara sunulmus (tabi ilk bu "taht" a oturan kral olmus. Cok begenmis, koku yapmadigi icin. tuvaletin adi da fransiz argosunda "taht" yani "trone" dur) Zaten Osmanli`nin gucu yaninda avrupalilar ser sefillerdir. Ne para ne pul olunca, tuvaleti de dusunmek bir krala da yakismaz zaten. Avrupadaki alimler tuvalet icin bircok formul gelistirmissede, sadece soylular icin yapilmis bunlar. Sehir surlari icindeki ve disindaki halk icin bir olusum icin endustriyel donemleri beklemek gerekmistir. Tabi isin komik yanini daha anlatayim. Avrupa`da soylularin saray bahcesinde semsiye ile dolasmalarinin en onemli sebeplerinden birisi pencereden hizmetcilerin bosalttigi pisliklerin uzerlerine gelmemesi icindi. Yada pencerelerden uzak dolasmak gerekiyordu. Malum olaki bir pislendiniz! Sabun yokki yikayasin. Fransizlarin parfumleri icat etmeside buna baglidir derler, yani yikanmiyoruz ama biraz guzel kokalim diyorlarmis .Tarih hep komikliklerle dolu Sabun bile avrupa`ya gelisi ve yaygin kullanisi endustriyel donemden sonradir. Onceleri avrupa`daki saraylarda soylular, yemekten pislenmis ellerini kopeklerin tuylerine surerek temizlenirdi. Bunun icin uzun tuylu kopekler tercih edilirdi. Afgan tazilarinin avrupada soylu kopek unvanina kavusmasi bu sayededir. Kopek bilse ne icin kullanildigini ah vah derdi herhalde, kopek onurumuzda gitti derdi. Yaziyi bitirirken, onemli hususa deyinmek isterim. Avrupa diye gozumuzde buyuttugumuz olusum, Osmanli mirasini endustriyel donemde kullanarak gelistirmis bir toplumdur. Avrupa sadece endustriyel donemden sonra ve de ozellikle ikinci dunya savasindan sonra bugunku tuvaletli avrupa olmustur. Yani topu topu 50 senelik bir hadisedir. Sonuc olarak tuvalet kulturu etrusklerden, ardindan roma imparatorlugundan miras kalmistir. Bu mirasi Osmanli gelistirmistir. Osmanlidan da Arupa`ya yayilmistir. bir mailden alıntılandı |
||
|
||
evet,bi arkadaşım da bu konuyla ilgili belgesel yapmak istiyordu..daha boktan bi konu bulamadınmı takılmıştım 
|
||
|
||
| e dedin zaten tango boktan konu işte aklım gelmişken anlatayım iranda alaturka tuvaletlerde bi gariplik vardı, olaya konsantre olmuşken sırtını kapıya dönüyosun anlamadım niye tersti orda
|
||
|
||
| ters adamlardır acemler,aman dikkat
|
||
|
||
evdekinin ters monte edilmiş halini düşün bide eylemlerini düşün, ve kapıyı acanın halini zoru ne niye kapıyı acıyosa 
|
||
|
||
bende tam iran a gidim diodum..vaçgeçtim abi
|
||
|
||
| ya tabi bu iran genelinde mi bilmiyorum bi tesiste öyleydi genellemek istemem abi tahran cok güzel vazgeçme bi tuvalet sekli fikrini değiştirmesin
|
||
|
||
| yok abi,tuvalet diip geçme..valla gitmem yaw,ısrar etme nolur
|
||
|
||
| yahu ii düşün anlıyorum bir kültür değişimi olacak bunu istemeyebilirsin ama o kültürde nasıl yapılıyo onu da görmek lazım be
|
||
|
||
| aman abi,bu işler ters gelir bize be..ben iisi hep batıya gidiim,sonunda belki yolum oraya da düşer
|
||
|
||
| sen bilirsin ben uyarı ve tavsiyelerimi yapayım da sonra geç kalmış olma
|
||
|
||
| ben frigya vadisini gezerken girdiğimiz birçok mağaranın birinde(4-5 katlı bir yerleşimdi) aynı bügün kulladığımız alaturka tuvaletten görmüştüm,yani tarihi oldukça eski. | ||
|
||
| alla alla, avrupada lağım suları insanların yürüdüğü yerlerden mi akıyormuş? bilmiyorum, inanamadım, inandırıcı gelmedi. camus'un veba romanında farelerin yeryüzüne çıktığı tasvir edilir bir kere, yanlış hatırlamıyorsam. yeraltı nereymiş ? |
||
|
||
| yazıda anlatılanlar bana abartı gibi geldi. gerçi başka yerde de okumuştum ama yinede insanın inanası gelmiyor. ortaçağa kadar kaç yüzyıl geçmiş, bunca yıl insanlar .tuvaleti akıl etmemiş olamas vardı da avrupada yoktu avrupa o zaman da siyasi bir gjüçtü dünyanın her yerine gidiyorlardı hiç gördüklerinden etkilenmediler. | ||
|
||
evet haklısın gılgameş ama neden haklısın bunu nasıl yapabiliyorsun ? tuvalet küllüğünüdemi avrupalılar çimlendirmişler yada çimlendirE(memiş-hane)ler ise bu bizi pek ilgilendirmese bile olur kim bulmuşsa bulmuş sen hiç bi tuvaletin küllüğüne kendini söndürdünmü nie/< neden böle yapı-yorum yapı-bozum < aaa bi ikilem yooo zıtlıııık-mış şimdi anladım ''konrad-ın dış borçları şiling üzerindenmiş'' |
||