|
||
| Aşağıdaki yazı http://www.postanarki.net/anasayfa.htm den alınmıştır. amadeus .................................... 21. YÜZYILA GİRERKEN, ÜÇÜNCÜ ANARŞİST CANLANMA Süreyyya Evren Kültürel farklılıklarla sömürgeci söylemleri inceleyen Homi Bhabbba, kolonyal gerçekliğin çevresinde bir sessizlik komplosu (conspiration of silence) olduğunu söyler1. Bu komplonun bir ayağı imparatorluğun anlatılarındaki söylencesel, egemen sessizliktir. Bhabba'’ın alıntıladığı parçalardan biri de Sir Alfred Lyall'’n şu özlü sözüdür: "Emperyalizmimizi sessizce gerçekleştirmek"("doing our Imperialism quietly”). Aynı anda dünyanın karanlık köşelerinden, bilmecelerle konuşarak, gerçek adları ve yerleri yok edip izlerini silerek arkaik kolonyal ‘ötekiliği’ ifade eden, bir başka ve daha uğursuz sessizlik gelmektedir. Bu sessizlik emperyal zaferciliği kolonyal karışıklığın tanıklığına bırakır ve onun yankısını işitenler kendi tarihsel anılarını yitirirler. Bu sessizlik erken modernist kolonyal edebiyatın Sesidir. Aynı deyişi (conspiration of silence) Marx’tan alıntılayarak ve “susuş kumkuması” diye Türkçeleştirerek2 kullanan Hikmet Kıvılcımlı, bir yerde3 “susuş kumkumasının” elle tutulur konuları belirli sürelerce hasıraltı etmek için kullanılan bir yöntem olduğunu belirttikten sonra Türkiye’de bu yöntemin Osmanlı İmparatorluğuna uzanan derin bir tarihi olduğunu söyler. Bu topraklarda yöneticiler hoşlarına gitmeyen her dilekçenin üzerine oturuverirler, oturdukları hasırın altına iteleyiverirler. Belki de ‘conspiration of silence’ için kullanılan en çarpıcı Türkçe karşılık Ahmet Hamdi Tanpınar’ın “sükut suikastı” kullanımıdır. Öyle ya da böyle; yönetenlerin, iktidardakilerin, ‘Sir’lerin, “Emperyalizmin sahipleri”nin, bizim “erbab-ı umur”umuzun, kalem erbablarımızın, vd.’nin, kendileri için riskli süreçlere dönüşebilecek süreçleri yönlendirilebilir süreçlere daraltmak için bu tarihsel komplo yöntemini kullandıkları biliniyor. Özellikle içinden çıkmakta olduğumuz yüzyıl gözönüne alındığında, bir düşünce ve hareket olarak anarşizmin4 zamansal boyutunun gerek siyasal yapılarla gerekse kültürel yapılarla yaşadığı çoğu yüzleşme ve karşı karşıya gelme anarşizmin “iktidarlar”ın sükut suikastlerine hedef olmasıyla sonuçlanmıştır diyebilir miyiz? Anarşizm unutturulmaya mı çalışılmıştır? Anarşistlerin kimi kitaplarda kalan kimiyse deneyimlere yansıyan önerileri halkın dilekçeleri gibi hasıraltı mı edilmiştir? Bhabba’nın kolonyal gerçekliğin çevresinde örüldüğünü söylediği ikili sessizliğin izini anarşizmin tarihinde sürebilir miyiz; tüm devletçi siyasal yapıların ve iktidarların kurduğu egemen sessizlik ve bu yapılara bağlı tüm ‘özgürlükçü’ ve ‘eşitlikçi’ yazınların geliştirdiği uğursuz sessizlik… Anarşistlerin anarşist adını almaları da aslında benzeri bir işleyişin tersten okunmasıydı. Eyleme yönelmiş bir topluluğun, yeni bir eğilimi temsil eden bir topluluğun kendisi için bir ad seçme fırsatına nadiren sahip olduğunu belirten Peter Kropotkin5 , bu adlandırma tarihini anarşizme kadar getiren çeşitli örnekler verir: Brabant’lı ‘Dilenciler’ (Beggars), daha sonra popüler olan adlarını kendileri oluşturmamışlardı. 1793’ün ‘Donsuzlar’ı da (Sans-culottes) buna bir örnekti. “Sans-culottes” adını uyduran halk devriminin düşmanlarıydı; fakat bu ad tüm bir fikri –yani yoksullukları, özgürlükçü ve eşitlikçi ruhları, ve devrimci coşkuları nedeniyle halkı küçümseyen, halkın gerçek düşmanları olan iyi giyimli ve süslü kralcılara, tantanalı konuşmalarına ve burjuva tarihçilerince onlara gösterilen hürmete rağmen sözde vatanseverlere ve Jacobinlere karşıt olarak çullar giyen, yoksunluktan yorgun düşmüş, halkın isyanı fikrini özetliyordu. ‘Hiççiler’in (Nihilistler) adında da durum aynıydı. Turgenyev’in ‘Babalar ve Oğullar’ romanında yaratılan Nihilist sözcüğü, “Oğullar”ının itaatsizliğinin öcünü almak için oğullarına takma adla seslenmeyi yeğleyen “babalar” tarafından benimsendi. Ancak oğullar bu adı kabullendiler ve daha sonra yanlış anlaşılmaya yol açtığını anlayıp defetmeye çalıştıklarında da artık bu olanaksızdı. Ne olursa olsun ad kesinlikle kötü seçilmemişti, çünkü yine kullanılan ad bir fikri özetliyordu; nihilizm terimi bir sınıfın başka bir sınıf tarafından ezilmesine dayalı varolan uygarlığın tüm etkinliğinin yadsınmasını -varolan ekonomik sistemin yadsınmasını; yönetim ve iktidarın, burjuva ahlakının, sömürenler yararına sanatın, grotesk ya da tiksindirici biçimde ikiyüzlü olan alışkanlık ve davranışların, varolan toplumun geçmiş yüzyıllardan miras aldığı tüm herşeyin yadsınmasını: kısaca, bugün burjuva uygarlığının saygıyla davrandığı herşeyin yadsınmasını açıklıyordu. Anarşistler açısından da durum farklı değildi. Enternasyonal içerisinde Birlik’in yetkesini reddeden ve de tüm yetke biçimlerine karşı çıkan bir topluluk ortaya çıktığında, bu topluluk ilkin kendisini ‘federalist’, daha sonra ‘devlet-karşıtı’ ya da ‘yetke-karşıtı’ olarak adlandırdı. O dönemde, ‘anarşist’ adını kullanmaktan gerçekten kaçındılar. Düşmanlarının bu adı kullanmaya karar vermesi Kropotkin’e göre kesinlikle kargaşa yaratmak içindi. Herşeyden öte, anarşist adı, anarşistlerin tek heveslerinin, sonuçlarına aldırmaksızın düzensizlik ve kaos yaratmak olduğunun tanıtlanmasını hedefliyordu. Ama bir tersine okumayla anarşist topluluk kendisine takılan adı hemen kabullendi. Önceleri, Grekçe ‘an-archy’ sözcüğünün “düzensizlik” değil, “yetkenin olmaması” anlamına geldiğini göstermek için ‘an’ ve ‘archy’ arasındaki çizgide ısrar etti; fakat ardından sözcüğü olduğu gibi kabul etti. Böylelikle anarşist sözcüğü, 1816’da İngiliz filozof Bentham’ın açıkladığı temel, yaygın anlamına geri döndü: “kötü bir yasa için reform yapmayı dileyen filozof” diyordu Bentham, “ona karşı ayaklanmayı öğütlemez... Anarşistin karakteri ise oldukça farklıdır. Anarşist, yasanın varoluşunu inkar eder, geçerliliğini reddeder, insanları onu yasa olarak tanımayı reddetmeleri ve onun yürütülmesine karşı ayaklanmaları için kışkırtır”. Kropotkin, sözcüğün anlamının zamanla daha da genişlediğini belirtir; anarşist sadece varolan yasaları değil, tüm kurulu iktidarı, tüm yetkeyi de inkar eder; ancak özü aynı kalmıştır: o, iktidara ve tüm yetke biçimlerine karşı çıkar - ve buradan, işe başlar. Anarşizmin bir hareket olarak işe başladığı tarihler olarak Bakunin’in de eylem sabırsızlığı içinde ve karşı konulmaz bir coşkuyla katıldığı 1848 Fransa ayaklanmaları gösterilebilir. I.Enternasyonal’in Eylül 1869’da toplanan Basel Kongresi ise iki toplumcu okulun, marksizmle bakuninciliğin doğrudan çarpıştıkları bir platform, bir anlamda birinci anarşist canlanmanın başlangıcıydı. İki grubun ilkeleri tümden farklıydı. Marx bir otoriterdi(yetkeci), Bakunin ise bir liberter(özgürlükçü); Marx bir merkezciydi, Bakunin ise merkezbozumundan yana bir federalist; Marx devleti fethetmeyi planlıyordu, Bakunin ise devleti yıkmak istiyordu; Marx bugün üretim araçlarının ulusallaştırılması adını verdiğimiz şeyi savunuyordu, Bakunin işçi denetimini savunuyordu. Çatışma, o zamandan beri anarşistler ve Marksistler arasında hep olduğu gibi, mevcut toplumsal düzenle gelecekteki toplumsal düzen arasındaki geçiş dönemi sorununa ilişkindi. Marksistler sosyalizmin ve komünizmin nihai sonucu olarak devletin sönmesi gerektiğini kabul ederek anarşist ideale saygı gösterdiler, ama geçiş döneminde devletin bir proleterya diktatörlüğü biçiminde kalması gerektiğini öne sürdüler. Bakunin ise en kısa zamanda devletin ortadan kaldırılmasını talep ediyordu. Bakuninciliğin enternasyonalden tasfiye edilmesi, marksizme dünya devrimci hareketleri üzerinde belirli bir otorite sağladı. Buna karşın, Avrupa, Asya ve Amerika’daki çeşitli anarşist etkinlikler ve ayaklanmalarla süren 1. Anarşist Canlanma’nın genelde anarşist hareketin doruğuna çıktığı İspanya İç Savaşı’nın 1939’daki yenilgisiyle sona erdiği kabul edilir. Bu yenilginin de etkisiyle, siyasi bir alternatif olarak anarşist önerinin üzerinin örtülmesi kolaylaştı, 40’lı ve 50’li yıllar anarşistler açısından sönük ve geriye çekilmelerle doluydu. Ancak 1960’lı yıllar gözle görülür bir 2.Anarşist Canlanma’ya tanıklık etti. Anarşist gruplar canlandılar ve çoğaldılar; ırk eşitliği ve nükleer silahsızlanma kampanyalarından askere gitmemeye ve savaşa direnmeye dek, anarşistler toplumsal eylemlerin pek çoğunda yer aldılar. Yeniden görünen anarşist dergiler, kitapçıklar, kitaplar ve bildirgelerde devlet iktidarının temel bir eleştirisi yapılıyor, kendisi dışındaki bütün politik düşünce okullarının öncülleri sorgulanıyordu. Bu eylemlere anarşist temaları işleyen bilimsel yapıtlar –tarihler, yaşam öyküleri, antolojiler, kaynakçalar—eşlik etti. 2. Anarşist Canlanma sona erdi mi? Erdiyse ne zaman sona erdi? 68’in ne zaman sona erdiği sorusuyla son derece akraba bir sorudur bu. Eğer 2. Anarşist Canlanma sona erdiyse 2000’li yıllar 3. bir Anarşist Canlanmanın başlangıcı olarak öne sürülebilir mi? Bhabba’nın açtığı kanaldan gidersek, erken modernizmin Sesi’ndeki uğursuzluk geç modernizmin Sesi’nde ve belirli bir post-modernizmin Sesinde de sürekliliğinin egemenliğini vurgular. Anarşizmin ‘iktidar karşıtı’ ve ‘özgürlükçü’ yazın tarafından örtbas edilişi gene bir sessizlik komplosuyla işler. Bataile’ın imkansızın politikası bir iktidarın ele geçirilmesine bilinçli olarak hizmet etmeyecektir, aksine imkansızlığın politikası “iktidarsızlığın” onanmasıdır. Ama anarşizmin iktidarın ele geçirilmesine karşı bilinçli politikasıyla tartışılmamıştır. Foucault ve Deleuze temsiliyetin yıkımını özellikle teorisyen aydının temsil eden bilincinin yıkımını ayrıştırırlar; “Mücadele edenler artık birileri tarafından temsil edilmekten vazgeçtiler (bu herhangi bir parti, bir sendika olabilir). Artık hepimiz grupçuklarız, temsil edenler değiliz, temsil edilmek sona erdi; artık yalnızca hareket vardır.” Bu sözler, en başından beri mücadeleyi temsiliyetin dışında algılayan, asla partileşmeme ilkesinden hiçbir zaman sapmamış, grupçukların(komünlerin, yerel yönetimlerin) özörgütlenmeye dayalı hareketiyle devrimci değişiklikler hedefleyen anarşizmle, ve bu fikirlerin erken tarihlerde kararlı bir şekilde yer aldığı anarşist metinlerle karşılaştırmalı bir biçimde verilmez. Post-yapısalcı ve kimi postmodern düşünürler genelde kendilerini marksizmle karşılaştırarak kurarlar. Hatta Madan Sarup Post-Yapısalcılık ve Post-Modernizm kitabının sonuç bölümünde Gramsci’nin “herşey, hatta felsefe ve felsefeler dahi siyasaldır” sözüne katıldığını belirttikten sonra kültür ve düşünce alanındaki her üretimin yalnızca kendisine bir yer edindiği için değil, diğerlerini yerlerinden etmeyi başardığı için var olduğunu söyler. (Anarşizmin yerinden edilişi kavrayışımız buradan soykütüksel bir alan daha bulabilir). Sarup, modernliğe ve postmodernliğe ilişkin tartışmanın da örtük olarak marksizmin değergesi(statüsü) ve geçerliliği üzerine bir tartışma olduğunu önesürer. Sarup’a göre modernlik tasarısı aydınlanma tasarısının aynıdır ve marksizm aydınlanmanın bir çocuğudur. Ancak postmodernler ilerlemenin bir söylence olduğunu iddia ederler. Postmodernliğin dışındaki ya da içindeki her konum siyasal çıkarlarımızın ve değerlerimizin damgasını taşır. Postmodernliği nasıl kavradığımız geçmişi, bugünü ve geleceği kendimize ve diğer insanlara yeniden nasıl sunduğumuza merkez teşkil eder. Sarup’un bu modernlik-postmodernlik alanını doğrudan siyasi alana bağlayan yaklaşımı anarşist siyasetin katkılarını gözardı ettiği için gene bir manişeizmle sonuçlanır. Sözkonusu ikiliğe göre: Eğer herkes için daha iyi bir gelecek sağlama mücadelesi verilmesinden yanaysak marksizm, ama bu mücadelenin ilerlemenin garantisi olmadığını ya da diyalektik süreçlerin Mükemmele götürmeyeceğini bilen bir marksizm, ya da siyasal çıkarları kuşkulu bir postmodernizm vardır elimizde. Siyasal hedefleri (toplumsal devrim ve özgürlükçü komünizm) son derece açık olan anarşist siyasetin aynı zamanda ilerlemeye, bilime tapmaya, aydınlanma çocuğu olmaya mesafeli duruşu gözden geçirilmemiştir. Sarup, Lacancı kuramın ben’in toplumsal ve dilsel inşasını düşünmeye ilişkin bir yol önerdiğini ileri sürüyor. Ve devrim öncesi (pre-revolutionary) toplumdan miras alınan karakter yapıları dönüştürülene kadar siyasal devrim tamamlanmayacağından ötürü birey ve toplum arasındaki karşıtlığın üstesinden gelecek bir örnekçeye acilen gereksinim duyduğumuzu söylüyor. Oysa her zaman kişisele vurgu yapmış, özneyi toplumsalın dayatmalarından korumuş ve birey ile toplum arasındaki ilişkiyi karşıtlıktan öte bir düzeyde kurmaya özen göstermiş olan anarşizmin bu bağlamda gözden geçirilmesi alan açabilirdi. Sarup, Foucault’nun marksizmin otoriter ve modası geçmiş bir düşünce olduğu görüşüne inanması üzerinde önemle duruyor. (anarşistlerin dizgelere modalar olarak bakma alışkanlıkları olmamakla beraber marksizmin otoriter olduğunu marksizm henüz kurulma aşamasındayken ilan ettikleri biliniyor.). Foucault’nun Marx’ın ekonomi, tarih, siyasa ve yöntem görüşlerini reddetmesini Nietzche’nin düşüncelerinden çok derinden etkilenmesine bağlayan Sarup, bu reddedişi pek de şaşırtıcı bulmaz. Foucault’ya göre iktidar ilişkilerini, devlet, sınıf mücadelesi, üretim ve kapitalist sömürü ilişkileri bazında kavramlaştırmak artık olanaklı değildi. Zaten Sarup, Gilles Deleuze, Felix Guattari, Jean-François Lyotatrd ve diğer post-yapısalcıların ayırt edici inançlarının pek çoğunun köklerinin Nietzche’nin düşüncesinde yattığını ileri sürer. Marx’a 19. Yüzyıldan bir siyasi alternatif arandığında bunun Bakunin veya genel olarak anarşizmde değil de Nietzche’nin düşüncesinde bulunması rastlantı olmasa gerektir. Buna çeşitli nedenler gösterilebilir. Sınıfsal bir nedenleştirme; Nietzsche’ci işçi ya da Nietzsche’ci köylü gibi örneklerin tarihte görülmemesine karşın Bakuninci işçilerin ve Bakuninci köylülerin yirminci yüzyılın ilk yarısında, pek çok coğrafyada çok sayıda özyönetim deneyimleri yaşamış ve yaratmış olmaları, anarşist ideallerle kendi özgürlük ve eşitlik gereksinimlerini kompoze ederek savaşlar vermiş olmaları olabilir. Başka bir nedenleştirme avrupamerkezcilik-karşıtlığı üzerinden yapılabilir. Marx’ın ilerleme şemasının sosyalist devrimi Almanya ve İngiltere gibi yüksek derecede sanayileşmiş ülkelerde beklemesinin tersine Bakunin zamanımızın büyük devrimlerinin görece gelişmemiş ülkelerin “dipteki derinlikler”inden çıkacağını öngörmüştü. 20. Yüzyılın en büyük devrimlerinin –Rus, İspanyol, Çin—üçü de görece geri ülkelerde gerçekleşti ve Bakunin’in öngördüğü gibi, kentli yoksulların patlamalarıyla bağıntılı, ağırlıkla “köylü savaşları”ydı. Marx’ın küçümseyerek değindiği köylülük ve vasıfsız işçiler, 20. Yüzyılın toplumsal altüstoluşlarının (genellikle “marksist” adı takılsa da, Bakuninci denmesinin daha doğru olacağı öne sürülen altüst oluşlar) kitlesel tabanı haline geldiler. Batı Avrupadaki yeni tarihsel öznelerin tarihsel misyonlarıyla nihai olarak dünyada üstünlük sağlayacaklarına inanan avrupamerkezcilik David Hume’da, John Locke’da, Hegel’de, Marx ve Engels’de de görülebiliyor. Dünya Tarih Felsefesi Üzerine Dersler adlı kitabında Hegel, Güney Amerika’yı “fiziksel ve ruhsal olarak iktidarsız”, “hayvanların bile insanlarla aynı kalitesizliği gösterdiği” bir yer olarak tanımlıyor, ve bu insanları “açıkça, eğitilmek için yetersiz, geri zekalı bireyler olarak değerlendiriyordu. Marx’ın Hegel’e ve klasik siyasal iktisada yönelik sistematik eleştirilerinde, onların geri kalmış toplumlara yönelik bakışlarının özgün bir eleştirisinin içerilmemiş olmasını oldukça şaşırtıcı bulan(ki bu olgu anarşistler için hiçbir zaman şaşırtıcı olmamıştır) Jorge Larrain, tersine Marx ve Engels’in bir şekilde Avrupa kapitalizminin dünya için üstlendiği misyon konusunda bunlarla aynı fikirleri paylaştığını ve tarihsel çözümlemeleri içinde yer yer benzer küçük görmeler bulunduğunu öne sürer. Engels için Cezayir’in Fransa tarafından fethedilmesi “uygarlığın gelişmesi için önemli ve talihli bir olaydır” ve “muhteşem Kaliforniya, orada ne yapacağını bilmeyen tembel Meksikalılar’dan alındı” ifadesi de bu olayı olumladığını gösterir. Örneğin Simon Bolivar’ın biyografisinde Marx, bu Venezuellalı halk kahramanını zavallı, zalim ve korkak bir hain olarak tanımlar. Meksika’nın 1862’de Fransa’ya karşı kazandığı zafer üzerine bile Marx ve Engels muzaffer Meksikalılara “aşağılık insanlar” demekten vazgeçmemişlerdi. Montenegrinler “sığır hırsızları” diye adlandırılmış, Bedouinler “hırsızlar ulusu” olarak nitelendirilmiş, Çinlilerin ise “kalıtsal olarak aptal” olduğundan sözedilmişti. Anarşist bağlamın önüne çekilen sessizlik perdesinin anarşist içerimlere karşı uygulanan yararlanma politikasından farklı olduğu görülebiliyor. Bu yaklaşımla, merkezin Sesi, anarşist önerilerin doğasını ayrı tutarak, bu önerilerin uzlaşımcı kopyalarını (negatif simülasyon mu?) çıkararak, merkezi yapıları kriz dönemlerinde iyileştirmek, reforme etmek için kullanır. Meta-anlatılardan kopuşu, üst-söylemleri, etnosentrizmi, erk tekelciliğini (totalitarianism, farklılığa saygı duymamak), evrenselciliği (yerel olanın özgünlüklerine saygı duymamak), ahistorizmi (tarihsel ve geçici özelliklere saygı duymamak) reddi ve merkezbozumuna katkıları anarşizmin bu dönemde en çok dönüştürülen önerileri oldu. Terry Eagleton daha sert bir yorumla devlet iktidarının yapılarını kırmayı başaramayan yapısalcılık sonrası kuramın bunun yerine dilin yapılarını dönüştürmeye yönelmesini 68’in yenilgisinden doğan bir geri çekilme olarak koyar. Türkiye’de daha çok 12 eylül sonrası olarak tanımlanan benzeri entellektüel süreç açısından bakıldığında 68 için dünyanın erken 12 eylülleştirilmesi denilebilir mi? Ya da daha basitinden, 2. Anarşist Canlanma dediğimiz 60’lı yıllardan yayılan anarşizmin 1939’a dek sürdüğü kabul edilen 1. Anarşist dönemden farklı olarak taşıdığı kimi karakteristikler bu dağılmaya bağlanabilir mi? 68’in anarşizme, hareketi dünyanın yoksul kitlelerinden “yeni toplumsal hareketlere” duyarlı avrupalı öğrencilere doğru daraltan yeni bir karakteristik yüklediği öne sürülebilir mi? En azından şu açık, eğer üçüncü bir anarşist canlanma sözkonusu olursa, kendisini en çok bu noktadaki kopmasıyla belli edecektir. Günümüzde anarşistler dünyanın pek çok bölgesinde örgütlenmeye, biraraya gelmeye, aktifleşmeye ve yoğun bir yayın atağına geçmeye başladılar. Anarşist bireyler ve gruplar; dergiler, federasyonlar, anarko-sendikalar gibi çeşitli formlarla Kanada, ABD, Meksika, Uruguay, Brezilya, Venezuella, Arjantin gibi amerika ülkelerinde, Hollanda, Belçika, Lüksemburg, Danimarka, İsveç, Norveç, Finlandiya, Portekiz, İspanya, İtalya, Fransa, İngiltere, İrlanda, Yunanistan, Estonya, Çek cumhuriyeti, Slovakya, Macaristan, Polonya, Bulgaristan, Slovenya, Hırvatistan, Rusya, Ukrayna, Türkiye gibi avrupa ülkelerinde, Japonya’da, Kore’de, Avustralya ve Yeni Zellanda’da, Hindistan, Bangladeş ve Filipinler’de, (Alma-Ata Anarşist Birliği olarak) Kazakistan’da, Sierrra Leone’de, Güney Afrika’da, Nijerya’da çalışmalarını sürdürüyorlar. Bu anarşist canlanma en iyi internetten izlenebiliyor. İnternette yüzlerce anarşist site, çeşitli anarşist haber grupları mevcut. Bu sitelere hergün bir yenisi ekleniyor, sürekli güncellemeler yapılıyor; çok sayıda anarşist metin, anarşizm hakkında tartışmalar, anarşistlerin portreleri, anarşist grupların etkinlikleri hakkında bilgiler bu sitelerde ilk elde bulabilecekleriniz. İnternetteki tartışmalarda ve yazılarda da öğrenci hareketi olmaktan çıkma arzusu ve eğilimi açıkça hissediliyor. Anarşizmin ilksel hedefleri ve örgütlenmeleri daha bir sahipleniliyor. Ama şimdi 68’den geçmiş olmanın verdiği geniş avantajlarla ve yenilenmiş bir perspektifle; şimdi yeni kültürel çeşitlilik silahları eski yıkıcılık modelleriyle birleşiyor. Bir eğretilemeyle: şimdi anarşizmin bombaları yalnızca parça tesirli değiller, ayrıca pluralizm etkisi de yapıyorlar (ama 68’de olduğu gibi sadece pluralizm etkisi yapmakla yetinmek istemiyorlar, parça tesirli de olmak istiyorlar…) Kropotkin’in evrim ve devrim aşamalarıyla ilgili düşünceleri de anarşizmin bu üstü örtülü yaygınlaşması (yeraltından nüfuz) açısından okunabilir: anarşist komünizmi dini ve devletçi komünizmlerden özgürlükçü komünizm olarak ayıran Kropotkin’e göre bir halk devriminin yenilgiye uğratılabileceği genel bir kuraldır, ancak bununla birlikte ardından gelen yüzyılın evrimi için bir düstur sağlar. 1871’de Paris komününün yaylım ateşi altında sona ermesine karşın izleyen yılların parolası Özgür Komün olmuştur. Kropotkin 1887 tarihli bir metninde, yirminci yüzyıl yirmibirinci yüzyıla evrilirken yeniden okunabilecek bir savla, gelmekte olan devrimde anarşist komünizmin yenilgiye uğratılması halinde Anarşist Komünizmin yirminci yüzyıl evriminin amacı olacağını söyler. Dr. Fritz Brupbacher’in Bakunin-Marx çatışması hakkındaki 1932 tarihli öngörüsü bu noktada ilginçtir: Brupbacher’e göre “Her kim, bu savaş içerisinde Marx’ın Bakunin’i kesin olarak yendiğini zannediyorsa, o günlük yaşayan su sineği zekasına sahiptir. İnsanlara, burjuva despotizmi ve proleterya diktatörlüğü dayanılmaz hale gelince, Bakunin gene aktüel olacak, Bakunin-Marx savaşı 2000 yılında tekrar güncellik kazanacaktır.” 1. Homi K. Bhabba, The Location of Culture, (London: Routledge, 1997) , s.123. 2. Aynı deyişin bir başka Türkçeleştirilmesi de ‘sessizlik fesadı’ olabilir mi?; Paul Nizan’ın La conspiration adlı romanının fesat adıyla Türkçeleştirilmesine gönderme yaparak söylüyorum: Paul Nizan, Fesat, çev. Özdemir İnce, (İstanbul: Telos, 1996). 3. Hikmet Kıvılcımlı, Halk Savaşının Planları, (İstanbul: Tarihsel Maddecilik), s.27. 4. bknz. George Woodcock, Anarşizm - Bir Düşünce ve Hareketin Tarihi, çev.Alev Türker, (İstanbul, Kaos, 1997) 5. bknz. Peter Kropotkin, On Order, (Sheffield: Pirate Press), s.2-4. 6. Frantz Fanon (1925-1961), devrimci süreçlerde baba rolünün dönüşümünü incelerken (Frantz Fanon, A Dying Colonialism, ing.çev. Haakon Chevalier, Grove Weidenfeld), Jacques Lanzmann’ın Viva Castro kitabından Castro Devrimi sırasında aynı fenomenin Küba toplumuna yansımaları hakkında bir alıntı yapar: "Eskiden beri, ülkemizde, ki bu derin bir inanış ve genel bir kabuldü, baba öğretmeyi ve deneyimlerini oğluna aktarmayı kendine ayırmıştı. Bu deneyimde, aynı ailenin bireylerini birarada tutan düğümdü. Önemli konularda oğul her zaman babasının görüşlerine katılırdı. Küba atasözü şöyle der: “oğul, baba gibidir”. “Buna bağlı olarak, baba ve oğul bir bütündü, ta ki dağlarda barınan ve kendisi de çok genç olan o adam çıkıp oğullarımızı bizden alana dek. Size söyleyeyim, bu adam bir çeşit İsa’dır. Bir baba nedir ki İsa’nın yanında? Hiçbirşeydir. Ve biz babalar kendimize oğullarımızın neden bizi terkettiğini sorduk. Kendi zavallı zihinlerimizde böyle bir ayrılmanın neden gerektiğini düşünmeye çalıştık, ve, düşündük ki yaklaşık yüzyıllık deneyimimiz yanlıştı. Deneyimimizin iyi bir yanı yoktu, her gün bir şekilde yaşayıp gittiğin, üzerinde fazla düşünmeden babadan oğula kuşaklar boyunca geçen bir deneyimdi. İdealizm ve arılıktan başka sunacak hiçbir şeyi olmayan bir tek adam yeterli olmuştu. Bizim deneyimlerimizden çok daha iyiydi bu, bizim paralarımızdan, işlerimizden, ilişkilerimizden çok daha iyiydi…” 7. bknz. Paul Avrich, Anarşist Portreler, cilt 1, Türkçesi Osman Akınhay, (İstanbul: Sarmal, 1991), s.9-10. 8. Bknz. George Woodcock, agy., s. 176-177. 9. Bknz. Jean-Michel Besnier, İmkansızın Politikası –İsyanla Bağlanma Arasında Entelektüel, çev.ışın gürbüz, (İstanbul. Ayrıntı, 1996) s.141 10. aktaran Ali Akay, Michel Foucault – İktidar ve Direnme Odakları, (İstanbul: Bağlam, 1995) s.157. 11. Madan Sarup, Postyapısalcılık ve Postmodernizm, çev. A. Baki Güçlü, (Ankara: Ark, 1995), s.211-221. 12. Herşey siyasaldır ve benzeri sözlerle her karşılaştığımda çatıkatı aklıma ‘siyaset-dışı’ şairimiz İlhan Berk geliyor: Haziran 1990’da, Varlık dergisinde Enver Ercan’la İlhan Berk’in yaptığı bir söyleşi yayımlanır (bknz. Enver Ercan, Şiir Uçar Söz Olur - şairlerle söyleşiler, (İstanbul: Yön, 1994), s21), bu söyleşinin bir yerinde Enver Ercan sorar: “Politik konularda görüşlerinizi pek belirtmiyorsunuz. Belki de sorulmadığından… Sormak istiyorum; bir şair olarak politik ortamı nasıl değerlendiriyorsunuz? 12 eylül sizce nedir? Şu anda ülkenin kilit noktalarındaki politikacılarla aynı coğrafyada yaşamaktan memnun musunuz? Beklentileriniz neler?”İlhan Berk yanıtlar: “Siyasa herşeydir. Su da siyasaldır. Bundan kendimizi dışlayamayız. Şiiri de elbet. Ama şiir yavaş yürür, sonra da kanını çok yavaş akıtır. Beklemeli.” Şiirinin üzerinden çok siyasal sular geçmiş bir ülkenin şairi söylüyor bunu…Hızlı, akışkan ve siyasal su, yavaş yürüyen şiiri kaldırıp sürüklüyor bir çırpıda. Şair kaygısız; birincisi, kesilmiyor, doğranmıyor, kanı akmıyor, su tarafından sürükleniyor sadece (üstelik bu dışlanmadığının da belirtisi), ikincisi, kanı aksa da dert değil, şiir kanını yavaş akıtır, çabuk ölmez. ‘Şiir çıkmazda’, şair beklemede.. Ece Ayhan’ın kurduğu imgeleştirmedeki gibi, şair hatta, telefonun başında, hattın öbür ucundan gelecek sesin değergesine göre ceketinin düğmelerini ilikleyecek veya iliklemeyecek… Berk’in bu söyleşisini okuduğumdan beri “herşey siyasadır” ve benzeri sözleri gördüm mü ürkerim, ürküyorum… 13. bknz. Madan Sarup, agy, s.5 14. Seçkin kişilerin dolaylı ve sınıfsal içerikli ‘susuş kumkumalarına’ hoş bir örnek de Arthur Koestler’den: İspanyol İç Savaşı sırasında News Chronicle adına bulunduğu İspanya’da faşistler tarafından tutuklanan Arthur Koestler, İspanyol polisleriyle tanışmasını şöyle anlatır: “…sonunda polise geldik. Bizi pis kokulu bir odaya soktular. Orada kaz kafalı bir herif, bir tutanak tutarak parmak izlerimi aldı. Sonra iki gardiyan çağırdı. Gardiyanlar memurun masasına yaklaştılar. Tıpkı gorile benziyorlardı. Selam verdiler ve biri, pek olağan bir sesle sordu: --Una Flagelacion? “Una flagelacion” Fransa’da “Tütünleme”, Almanya’da “ilk sürtünüş” anlamına gelen “ıslatma” deyiminin İspanyolcasıydı. Polis karakollarında tutuklulara dayak atma geleneği, kanun dışı olduğu halde, bütün Avrupa’da uygulanmaktadır. Birçok kuruluşlardan, bir çok insancıl derneklerden söz edildiğini çok duydum. Ama “ıslatma”ya karşı da bir dernek bulunduğunu hiç duymadım. Don Louis saygıyla eğilerek şefin kulağına birşeyler fısıldadı. Sadece İngiliz gazetecisi anlamına gelen “Ingles-periodista” sözcüklerini işittim. Bunun üzerine “Flagelacion” emri verilmedi. Birden rahatladım ve yukarıda sözü edilen derneğin neden olmadığını hemen anladım. Bu tür dernekler, çokçası, seçkin kişilerce kurulur; oysa seçkin kişiler kazara polisin eline düşerlerse, onları “ıslatmıyorlar”. Bu nedenledir ki, bütün Avrupa ülkelerindeki burjuvazi, polise ne kadar saygı duyarsa, fakir fıkaranın en suçsuzu bile, onların üniformalarından vebadan korkar gibi korkarlar.” Arthur Koestler, İspanya’da Ölüm Güncesi, Türkçesi: Çetin Altan, (Ankara: Bilgi, 1970), s.133 15. Bknz. Paul Avrich, agy, s.20-21 16. bknz. Jorge Larrain,İdeoloji ve Kültürel Kimlik –Üçüncü Dünya Gerçeği, Türkçesi: Neşe Nur Domaniç, (İstanbul: Sarmal, 1995), özellikle s.34-40 17. Larrain’in de merkezcil manişeizmin etkisinden çıkamadığını gösteren, bu öğeleri akılcı ve akıldışı kutuplaşması içinde ele alışı için bknz. Agy, s.51 18. 21. Yüzyılda Anarşizm 19. bknz. Pierre Kropotkin, The Place of Anarchism in Socialistic Evolution, (Practical Parasite Publications, 1990), s. 16. 20. Aktarıldığı yer; Maurice Cranston, Marks-Bakunin Karşılaşması, ingilizceden almancaya çev. Jochen Schmück, Almancadan Türkçeye çev. Bora A. Okran, (Anares Medien, 1996). Varlık, Ekim 1998 |
||
|
||
| bu yazıları yazıyolarda. kendileri yok piyasada. yani eylem açısından. "ben dediğimi yaparım" türünden bişey yok. | ||
|
||
| Anarşizmde taslağı verilen toplum kavramı ve bu toplumun dinamik ifadesi olan eğilim, yönetici hiyerarşi kavramı ve eğilimine karşıt olarak insanlığın içinde her zaman var olmuştur --tarihin farklı dönemlerinde biri diğerine üstün gelmektedir. Bu anarşist eğilimi, fatihlerin ve iktidar-arayan azınlıkların tecavüzlerine karşı direnişleri sırasında kitleler tarafından gerçekleştirilen klan, köy topluluğu, lonca, özgür ortaçağ kenti benzeri kurumların evrimine borçluyuz. Benzer eğilim, ortaçağların büyük dinsel hareketlerinde, özellikle de ilk reform hareketi ve onu önceleyenlerde büyük bir enerjiyle kendisini ortaya koymaktadır. Ayrıca, skolastik olmaması ve halkçı kökeni nedeniyle, karşı olan bilginler arasında açıkça sempati bulmamasına karşın, anarşist eğilim Lao-tse zamanından beri bazı düşünürlerin yazılarında açık biçimde anlatım bulmaktadır. Geschichte des Sozialismus und Kommunismus adlı yapıtında Prof. Georg Adler tarafından belirtildiği gibi, Krene okulunun kurucularından olan Aristippus (I.Ö. 430) bilge kişilerin özgürlüklerini Devlete terk etmemeleri gerektiğini öğretmiş ve Sokrates’in bir sorusuna yanıt olarak ne yöneten ne de yönetilen sınıfa ait olmayı arzuladığını söylemiştir. Ancak böylesi bir davranışın, kitlelerin yaşamına yönelik Epikürcü bir tavırca dikte edildiği görülmektedir. Eski Yunanistan’daki Anarşist felsefenin en iyi örneği, Platon’un Devlet ütopyasına yönetimin olmadığı özgür bir topluluk kavramıyla açıkça karşı çıkan Stoa felsefesinin kurucusu Giritli Zeno’dur (I.Ö. 342-267 ya da 270). Zeno devletin mutlak gücünü, yaşama müdahelesini ve herşeyi sistemli biçimde disiplin ve denetim altına almasını reddediyor ve bireyin ahlak yasasının egemenliğini ilan ediyordu. Kendini koruma zorunlu içgüdüsünün insanı egoizme yöneltmesine karşılık, doğanın insanı bir başka içgüdü yani toplumsallaşma içgüdüsüyle donatarak egoizmi giderici bir etki sağladığını vurguluyordu. İnsanlar kendi doğal içgüdülerini izleyecek denli akıllı olduklarında, sınırları aşıp birleşecek ve evreni (kozmoz) oluşturacaklardır. Duruşma salonlarına ya da polise gereksinmeyecekler, tapınakları ve kamusal tapınmaları olmayacak ve para kullanmayacaklar ---mübadelenin yerini serbest armağanlaşma alacak. Ne yazık ki Zeno’nun yazıları bize ulaşmadı ve onu sadece parçalar halindeki alıntılardan tanıyoruz. Buna rağmen üslubunun modern zamanlarda kullanılan üsluba benzer olması, dile getirdiği insan doğası eğiliminin nasıl derinlerde yattığını göstermektedir. Ortaçağlarda, Devlet üzerine benzer görüşlere ünlü Alba piskoposu Marco Girolamo Vida’nın birinci diyaloğu De dignitate reipublicae’de rastlıyoruz. Özellikle ondokuzuncu yüzyılda Ermenistan’da başlayan birkaç erken Hırıstiyan hareketinde ve ilk Hussite’lerden Chojecki’nin ve ilk Anabaptistlerden Johannes Denk’in vaazlarında, özellikle ahlaksal yönleri üzerinde durularak, güçlü bir biçimde açıklanmış benzer düşüncelere rastlanmaktadır. Rabelais ve Fénelon da ütopyalarında benzer düşünceleri açıklamışlardı ve Rousseau’nun yazılarında ara sıra karşılaşılan bağımsız ifadelerden, Diderot’nun Voyage off Bougainville’e yazdığı Önsöz’den görülebileceği gibi, onsekizinci yüzyılda Fransız Ansiklopedicileri arasında da bu düşünceler geçerliydi. Fakat her olasılığa karşın Roman Katolik Kilise’sinin katı sansüründen dolayı , böylesi düşünceler o günlerde gelişemezdi. Daha sonra büyük Fransız Devrimi sırasında bu düşünceler anlatım olanağı buldular. Bir yanan Jakobenler kendi iktidarları sırasında herşeyi hükümetin denetimi altında toplamak için ellerinden geleni yaparlarken, son zamanlarda yayımlanmış belgelere göre halk kitlelerinin de yerel yönetimlerde ve “bölgeler”de oldukça yapıcı bir çalışma başardıkları görülmektedir. Bu insanlar, yargıçların seçimi, ordunun erzak ve donanımının ve aynı zamanda büyük kentlerin örgütlenmesi, işsizlere iş sağlanması, yardım derneklerinin işletilmesi gibi pekçok işi üstlendiler. Hatta Ulusal Meclis dışında, özel bir kurul aracılığıyla Fransa’nın otuz altı bin komünü arasında doğrudan iletişim kurmaya çalıştılar. İki ciltlik Enquiry Concerning Political Justice (1793) adlı olağanüstü yapıtında geliştirdiği düşüncelere Anarşizm adını vermese de, Anarşizmin siyasal ve ekonomik kavramlarını ilk kez formüle eden William Godwin olmuştur. Godwin, yasaların atalarımıza ait bilgeliğin ürünleri olmadığını yazdı: yasalar tutkularının, korkaklıklarının, kıskançlıklarının ve hırslarının ürünleridir. Önerdikleri çare, iyileştirmeyi düşündükleri kötülüklerden daha beterdir. Ancak tüm yasalar ve mahkemeler ortadan kaldırılır ve çıkan tartışmalarda kararlar bu amaç için seçilmiş, akla uygun davranan insanlara bırakılırsa, gerçek adalet giderek gelişecektir. Devlet konusuna gelince, Godwin açık biçimde Devletin ortadan kaldırılmasını istemiştir. Topluluklar küçük ve bütünüyle özerk oldukları takdirde, her hangi bir yönetim olmaksızın bir toplumun pekala yetkin biçimde var olabileceğini yazmıştır. Mülkiyetle ilgili olarak da, her kişinin “bir insanın yararına katkıda bulunabilen her zenginlik” karşısındaki haklarının sadece adil bir biçimde düzenlenmesi gerektiğini belirtmiştir: zenginlik “onu ençok isteyene” gitmelidir. Vardığı sonuç Komünizmdir. Ancak Godwin’in düşüncelerini sürdürme cesareti yoktu. Daha sonra mülkiyet hakkındaki bölümünü bütünüyle yeniden yazmış ve Political Justice’in ikinci baskısında (1796) komünist görüşlerini yumuşatmıştır. Kaynak: Pyotr Kropotkin (1842-1921) tarafından, The Encyclopedia Britannica'nin 1910 yılında yayımlanan onyedinci baskısı için yazılmıştı. Bu metin, seksen yılı aşkın bir süredir The Encyclopedia Britannica'nın edisyonlarinda yer alan özgün Anarşizm maddesidir. |
||
|
||
| Proudhon Anarşinin Adını Koyar Hükümetsiz toplum durumuyla ilişki olarak ilk kez anarşi adını kullanan 1840 yılında Proudhon (Qu’est-ce que la propriété? birinci inceleme) olmuştur. Fransız Devrimi sırasında Girondistler “Anarşistler” deyimini, devrim görevinin 16. Louise’nin devrilmesi ve bir dizi ekonomik önlemin (uygulaması gerçekleştirilmeye başlanan bu ekonomik önlemler şunlardı: feodal hak ve yetkilerin tümüyle kaldırılması, 1669’dan beri gasp edilmiş komünal toprakların köy topluluklarına geri verilmesi, toprak mülkiyetinin 120 dönümle sınırlandırılması, giderek artan gelir vergisi, ekonomik mübadelenin adil biçimde kıymetlendirme temelinde ulusal çapta örgütlenmesi vb.) alınmasıyla başarıya ulaşacağını kabul etmeyen tüm devrimciler için kullanmışlardı. Şimdi Proudhon hükümetsiz bir toplumu savunuyor ve bu toplumu tanımlamak için de anarşi sözcüğünü kullanıyordu. Bilindiği gibi, Proudhon insanın komünist manastırlara ya da kışlalara tıkılacağı inanışıyla bütün Komünizm tasarılarını ve aynı zamanda Louis Blanc ve kollektivistlerce benimsenen Devlet veya Devlet-destekli Sosyalizm tasarılarını da reddediyordu. Mülkiyet üzerine ilk incelemesinde “Mülkiyetin hırsızlık olduğunu” ilan ettiği zaman, aslında sadece Roma Yasalarında bulunan “kullanım ve suistimal hakkı” anlamında mülkiyeti kastediyordu; öte yandan, Devletin tecavüzleri karşısında en iyi korunma biçimini, sınırlı bir iyelik anlamında anlaşılan mülkiyet haklarında görmüştür. Ayrıca arazilerin, evlerin, madenlerin, fabrikaların vb. mevcut sahiplerini mülksüz bırakmayı şiddetle reddediyordu. Sermayeyi faiz kazanamaz duruma getirerek aynı sonuca ulaşmayı yeğliyordu; üretime katılanların, kendi aralarında ürünlerini maliyet değeriyle mübadele etmeye razı olacak kişilerin karşılıklı güvenine dayalı ulusal bir banka yardımıyla, her bir metanın üretimi için gerekli iş saatlerini temsil eden iş çekleri aracılığıyla bu sonuca ulaşmayı amaçlıyordu. Proudhon’un mutuellisme (karşılıklı yardımlaşma-ç.n.) adını verdiği böyle bir sistem altında bütün hizmetlerin mübadelesi kesinlikle eşdeğerde olacaktı. Bunun yanısıra böyle bir banka, yönetim değerlerinin karşılanması için sadece yüzde bir ya da daha az bir kesinti ile, faizsiz borç para verebilecekti. Herkesin ev satın almak için gerekli olacak parayı borç alabilmesi nedeniyle, artık hiç kimse evi kullandığı için yıllık kira ödemeye yanaşmayacaktı. Böylelikle şiddetli bir kamulaştırma olmadan, kolaylıkla genel bir “toplumsal tasfiye (likidasyon)” gerçekleşecekti. Madenlere, demiryollarına, fabrikalara vb. aynısı uygulanacaktı. Bu tip bir toplumda, Devlet gereksizleşecekti. Yurttaşlar arasındaki başlıca ilişkiler serbest anlaşmaya dayanacak ve sadece hesap tutulması ile düzenlenecekti. Anlaşmazlıklar hakem yoluyla çözülebilinirdi. Proudhon’un yapıtının en iyi bilinen özellikleri, Devletin ve bütün olası hükümet biçimlerinin kesin bir eleştirisi ve tüm ekonomik sorunların derinden kavranılmasıdır. Fransız mutualizminin öncülerine Ingiltere’de, Komünist olmadan önce mutualist olan Wiliam Thompson ve onun izleyicileri John Ayrıca A.B.D. de de mutualizmin öncüleri vardı. 1798’de doğan ve Owen’in “New Harmony”sinin üyesi olan Josiah Warren bu girişimin başarılı olmamasını esas olarak bireyselliğin bastırılmasına, inisiyatif ve sorumluluk eksikliğine bağlamaktaydı. Bu kusurun yetkeye ve topluluk yararına dayalı her tasarının doğasında olduğunu düşündü. Bu nedenle bütünüyle bireysel özgürlüğü savundu. 1887 yılında Cincinnati’de ismi “Denklik Mağazası” olan küçük bir taşra mağazası açtı. Her türden ürün, harcanan emek zamanına göre mübadele edildiği için halk bu mağazaya “Zaman mağazası” adını vermişti. Mağazasının ve daha sonra da 1865 yılında hâlâ varlığını sürdüren, New York City yakınlarında kurduğu “Denklik Köyü”nün düsturu “Maliyet --fiyat sınırı”, ve sonuç olarak “kâr yok” olmuştu. 1855 yılında Boston’da kurulan Keith’in “Denklik Evi” ayrıca dikkate değer bir girişimdir. Proudhon’un ekonomik ve özellikle de mutual-bankacılık fikirlerinin Birleşik Devletler’de taraftar ve hatta uygulama alanı bulmasına karşılık, onun siyasal anarşi kavramı, Lamennais Hristiyan Sosyalizminin, Fourier’cilerin, Louis Blanc’ın Devlet Sosyalizminin ve Saint-Simon’un izleyicilerinin egemen olduğu Fransa’da hiç yankı yaratmamıştır. Fakat bu fikirler Almanya’daki sol Hegelciler arasında geçici destek bulmuştur; 1843 yılında Moses Hess ve 1845 yılında ise Karl Grün Anarşizmi benimsemişlerdir. Ayrıca Wilhelm Weitling’in yetkeci Komünizminin İsviçre işçileri arasında muhalefete yol açmasıyla birlikte, Wilhelm Marr 1840’larda anarşizmi ifade etmiştir. Öte yandan, bireyci Anarşizm Almanya’da, Max Stirner (Kaspar Schmidt)’de en yetkin anlatımını buldu. Stirner’in dikkate değer yapıtları (Der Einzige und sein Eigentum ve Rheinische Zeitung’daki yazıları) John Henry Mackay tarafından ortaya çıkarılana dek uzun süre göz ardı edildi. L’Individualisme anarchiste: Max Stirner (1940) adlı ilginç kitabının girişinde V. Basch, Alman felsefesinin Kant’dan Hegel’e nasıl geliştiğini ve Hegel-karşıtı isyan başladığında, Schelling’in “salt”ı ile Hegel’in Geist’ının isyancıların kampında ister istemez nasıl aynı “salt” vaazını harekete geçirdiğini göstermiştir. Sadece Devlete ve yetkeci Komünizm tarafından insanlara empoze edilecek köleliğe karşı tam bir isyanı benimsemekle kalmayan, aynı zamanda da bireylerin tüm toplumsal ve ahlaksal bağlardan tam olarak özgürleşmesini --”ben”in onarılmasını, bireyin üstünlüğünü, bütünüyle amoralizmi, ve “egoistlerin birliği”ni-- de isteyen Max Stirner bu felsefi isyanı başlatmıştı. Basch, bu türden bireyci Anarşizmin nihai sonucuna işaret etmiştir. Tüm üstün uygarlıkların amacı, topluluğun tüm üyelerinin normal biçimde gelişmelerine izin vermek değil, insan kitlesinin mutluluğu ve varlığının pahasına da olsa, sadece doğuştan yetenekli bazı daha iyi bireylerin tam olarak gelişmelerine izin vermektir. Bu nedenle bu anarşizm, olası üstün azınlıklar tarafından benimsenmiş, en yaygın bireyciliğe bir dönüştür. Onların bireyciliği, “hoş aristokrasiler”in kitleleri baskı altında tutarken bireylerin gerçekten tam olarak gelişimlerinin olanaksızlığını göz önüne almadan, kendi çıkış noktalarının inkarıyla sonuçlanana dek gelişir. Bireyin gelişimi tek yanlı kalacaktır. Bu düşünce yönelişinin, her bireyselliğin tam gelişimin kuşkusuz doğru ve yararlı savunusuna karşın, sadece sınırlı sanatsal ve yazınsal çevrelerde yankı bulmasının nedeni budur. Kaynak: Pyotr Kropotkin (1842-1921) tarafından, The Encyclopedia Britannica'nin 1910 yılında yayımlanan onyedinci baskısı için yazılmıştı. Bu metin, seksen yılı aşkın bir süredir The Encyclopedia Britannica'nın edisyonlarinda yer alan özgün Anarşizm maddesidir. |
||
|
||
| Enternasyonal’de (The International Working Men’s Association) Anarşizm Bilindiği gibi, 1848 Haziranındaki Paris işçilerinin ayaklanmasının bastırılması ve cumhuriyetin düşüşünün ardından, Sosyalizmin tüm kesimlerinin propagandalarında genel bir çöküntü yaşandı. Tüm Sosyalist basın tam olarak yirmi yıl süren gerici dönem sırasında susturuldu. Buna rağmen, Anarşist düşünce bile Bellegarrique (Coeurderoy) ve özellikle Joseph Dejacque’ın (Les Lazareennes, daha sonra keşfedilip yeniden basılan bir Anarşist-Komünist ütopya olan L’Humanisphere) yazılarında bir takım gelişmeler göstermeye başladı. Sosyalist hareket ancak 1864 yılından sonra, Londra’daki Evrensel Sergi sırasında, bazı Fransız işçilerin, tüm mutualistler Uluslararası İşçi Birliği kurucusu Robert Owen’in izleyicileriyle karşılaştıklarında yeniden canlandı. Bu birlik çok hızlı biçimde gelişmiş ve işin içine siyasal parlementer ajitasyonu karıştırmaksızın, kapitalizme karşı doğrudan bir ekonomik mücadele politikasını benimsemişti; bu politika 1871 yılına dek izlendi. Fakat Fransız-Alman Savaşı ardından, Komün ayaklanmasından sonra Fransa’da Enternasyonal Birlik yasaklanınca, yeni kurulmuş imparatorluk parlementosu seçimleri için bütün ergin erkeklerin oy kullanma hakkını kabul eden Alman işçiler, Enternasyonal’in taktiklerini değiştirmesinde direttiler ve bir Sosyal Demokratik siyasal parti inşa etmeye başladılar. Bu durum çok geçmeden Enternasyonal’de bölünmeye yol açtı; İspanyol, İtalyan, Belçikalı ve Juralıların oluşturduğu Latin federasyonları (Fransa yer almıyordu) kendi aralarında bir federal birlik oluşturdular ve Enternasyonal’in Marksist genel konseyi ile bütünüyle bağlarını kopardılar. Modern Anarşizm olarak tanımlanabilen hareket bu federasyonlar içinde gelişmiştir. Bu federasyonlar tarafından belli bir süre “federalistler” ve “anti-otoriterler” isimleri kullanıldıktan sonra, hasımlarının onlara ısrarla taktıkları “Anarşistler” ismi yaygınlaştı ve sonunda bu isim benimsendi. Mikhail Bakunin ürettiği çok sayıda yazısı, broşürüyle, bu Latin federasyonlar arasında, Anarşizmin ilkelerinin gelişimi açısından yol gösterici örnek kişi olmuştur. Kendi deyişiyle dinin bir ürünü olan, alt bir uygarlık duruma ait, özgürlüğün inkarını temsil eden, ve genel refah adına üstlendiği şeyleri bile bozan Devletin bütünüyle ortadan kaldırılmasını istemiştir. Devlet tarihsel açıdan kaçınılmaz bir kötülüktür, ancak onun bütünüyle yok edilmesi er ya da geç aynı ölçüde kaçınılmazdır. Genel oy kullanma sonucu bile oluşsa, bütün yasaları reddederek, komşularına bir tehdit oluşturmamak koşuluyla her ulus, her bölge ve her komün için tam özerkliği ve sadece başkaları özgür olduğu oranda gerçekten özgür olunacağını ekleyerek, bireyler için tam bağımsızlığı savundu. Komünlerin özgür federasyonları özgür ulusları oluşturacaktı. Ekonomik kavramları açısından, Bakunin kendisini, Enternasyonal’deki federalist yoldaşlarıyla (César de Paepe, James Guillaume, Schwitzguébel) birlikte bir “kollektivist Anarşist” olarak tanımlamıştır. Ancak bu kollektivistlik, 1840’lardaki Vidal ve Pecqueur ya da onların modern Sosyal-Demokratik izleyicilerinin kullandığı anlamda değildir; üretim için gerekli tüm şeylerin emek grupları ve özgür komünler tarafından ortaklaşa sahiplenileceğinin; ve komünist ya da başka türlü olsun, emeğin karşılığının sağlanma biçimlerinin ise her grup tarafından kendisi için oluşturulacağının bir ifadesidir. Zamanın tüm Sosyalistlerinin yaklaşmakta olduğunu söylediği toplumsal devrim yeni koşulları yaşama geçirme aracı olacaktı. Kaynak: Pyotr Kropotkin (1842-1921) tarafından, The Encyclopedia Britannica'nin 1910 yılında yayımlanan onyedinci baskısı için yazılmıştı. Bu metin, seksen yılı aşkın bir süredir The Encyclopedia Britannica'nın edisyonlarinda yer alan özgün Anarşizm maddesidir. |
||